Pani Izo, jako do\u015bwiadczona psychoterapeutka, jak w\u0142a\u015bciwie definiuje Pani depresj\u0119? Czym r\u00f3\u017cni si\u0119 od chwilowego obni\u017cenia nastroju czy smutku?<\/b><\/h4>\n
Depresja to powa\u017cne zaburzenie psychiczne, kt\u00f3re wykracza daleko poza chwilowe obni\u017cenie nastroju czy zwyk\u0142y smutek. W psychologii definiuje si\u0119 j\u0105 jako <\/span>stan d\u0142ugotrwa\u0142ego i g\u0142\u0119bokiego przygn\u0119bienia, utrzymuj\u0105cego si\u0119 przez co najmniej dwa tygodnie, kt\u00f3remu towarzysz\u0105 dodatkowe objawy<\/b>. Natomiast r\u00f3\u017cnica mi\u0119dzy depresj\u0105 a chwilowym smutkiem polega przede wszystkim na intensywno\u015bci i trwa\u0142o\u015bci objaw\u00f3w.\u00a0<\/span><\/p>\n Ka\u017cdy cz\u0142owiek do\u015bwiadcza w \u017cyciu trudnych emocji, smutku czy chwilowej melancholii, zw\u0142aszcza w odpowiedzi na stresuj\u0105ce wydarzenia, takie jak utrata bliskiej osoby, problemy w pracy czy rozstanie. Takie uczucia s\u0105 naturaln\u0105 reakcj\u0105 organizmu i zwykle mijaj\u0105 po pewnym czasie lub po poprawie sytuacji \u017cyciowej. W depresji natomiast stan przygn\u0119bienia, odr\u0119twienia utrzymuje si\u0119 niezale\u017cnie od okoliczno\u015bci, a nawet mo\u017ce si\u0119 pog\u0142\u0119bia\u0107 bez wyra\u017anej przyczyny.<\/span><\/p>\n Zgodnie z klasyfikacj\u0105 zaburze\u0144 psychicznych DSM-5 (<\/span>Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders<\/span><\/i>), <\/span>aby zdiagnozowa\u0107 epizod depresyjny, musz\u0105 wyst\u0119powa\u0107 co najmniej 5 z 9 objaw\u00f3w przez minimum 2 tygodnie<\/b>, przy czym przynajmniej jeden z nich to:<\/span><\/p>\n A dodatkowo:<\/span><\/p>\n S\u0105 te\u017c symptomy nieoczywiste, kt\u00f3re mog\u0105 \u015bwiadczy\u0107 o epizodzie depresyjnym takie jak np. b\u00f3le somatyczne \u2013 depresja cz\u0119sto objawia si\u0119 poprzez b\u00f3le g\u0142owy, b\u00f3le mi\u0119\u015bni, dolegliwo\u015bci \u017co\u0142\u0105dkowe czy uczucie napi\u0119cia w ciele. Dodatkowo niekt\u00f3re osoby z depresj\u0105 maskowan\u0105 stawiaj\u0105 sobie nierealistycznie wysokie wymagania i nigdy nie s\u0105 zadowolone z w\u0142asnych osi\u0105gni\u0119\u0107, popadaj\u0105 w pracoholizm lub wymy\u015blaj\u0105 sobie wci\u0105\u017c nowe obowi\u0105zki, \u017ceby unika\u0107 trudnych my\u015bli i emocji. Takie osoby mog\u0105 wydawa\u0107 si\u0119 nadzwyczaj produktywne, ale w rzeczywisto\u015bci pr\u00f3buj\u0105 uciec od wewn\u0119trznej pustki i l\u0119ku. Depresja nie zawsze te\u017c oznacza smutek \u2013 czasem objawia si\u0119 ca\u0142kowitym odr\u0119twieniem emocjonalnym. Osoby chore mog\u0105 m\u00f3wi\u0107: \u201eNic mnie ju\u017c nie cieszy, ale te\u017c nic mnie nie smuci\u201d, odczuwaj\u0105c jedynie pustk\u0119 i oboj\u0119tno\u015b\u0107 wobec \u015bwiata.<\/span><\/p>\n Objawy depresji tak\u017ce mog\u0105 r\u00f3\u017cni\u0107 si\u0119 w zale\u017cno\u015bci od p\u0142ci czy wieku osoby. U kobiet depresja cz\u0119\u015bciej manifestuje si\u0119 wzmo\u017con\u0105 p\u0142aczliwo\u015bci\u0105, silnym poczuciem winy, l\u0119kiem oraz problemami ze snem i apetytem. Mo\u017ce by\u0107 zwi\u0105zana z wahaniami hormonalnymi, czyli mo\u017ce pojawia\u0107 si\u0119 w okresie ci\u0105\u017cy, po\u0142ogu czy menopauzy. U m\u0119\u017cczyzn cz\u0119\u015bciej wyst\u0119puj\u0105 dra\u017cliwo\u015b\u0107, wybuchy z\u0142o\u015bci, impulsywno\u015b\u0107, sk\u0142onno\u015b\u0107 do nadu\u017cywania alkoholu i substancji psychoaktywnych, a tak\u017ce izolacja spo\u0142eczna. M\u0119\u017cczy\u017ani rzadziej zg\u0142aszaj\u0105 typowe objawy smutku, a cz\u0119\u015bciej skar\u017c\u0105 si\u0119 na zm\u0119czenie, bezsenno\u015b\u0107 i dolegliwo\u015bci somatyczne.\u00a0\u00a0<\/span><\/p>\n U dzieci i nastolatk\u00f3w z kolei depresja mo\u017ce objawia\u0107 si\u0119 dra\u017cliwo\u015bci\u0105, wybuchami z\u0142o\u015bci, problemami w szkole, l\u0119kiem separacyjnym, dolegliwo\u015bciami somatycznymi (np. b\u00f3le brzucha, g\u0142owy), wycofaniem spo\u0142ecznym, nisk\u0105 samoocen\u0105. Takie dzieci mog\u0105 si\u0119 samo okalecza\u0107 lub nadu\u017cywa\u0107 substancji psychoaktywnych.\u00a0<\/span><\/p>\n U os\u00f3b starszych depresja cz\u0119sto bywa mylona z demencj\u0105, poniewa\u017c cz\u0119\u015bciej towarzysz\u0105 jej problemy z pami\u0119ci\u0105, dezorientacja, a tak\u017ce wycofanie spo\u0142eczne.\u00a0<\/span><\/p>\n Wsparcie bliskich jest bardzo wa\u017cne w procesie wychodzenia z depresji. Powiedzia\u0142abym wr\u0119cz, \u017ce potrafi by\u0107 jednym z kluczowych sk\u0142adnik\u00f3w. Oczywi\u015bcie jej leczenie powinno opiera\u0107 si\u0119 na profesjonalnej terapii i je\u015bli to konieczne farmakoterapii, ale to w\u0142a\u015bnie najbli\u017csze otoczenie mo\u017ce znacz\u0105co wp\u0142yn\u0105\u0107 na to, jak osoba chora przechodzi przez ten trudny czas.\u00a0<\/span><\/p>\n Cz\u0119sto to bliscy s\u0105 czynnikiem motywuj\u0105cym do podj\u0119cia leczenia i wytrwania w nim. To, co mo\u017ce by\u0107 najbardziej pomocne przy wspieraniu bliskiej osoby z depresj\u0105, to przede wszystkim akceptacja i zrozumienie. Osoba z depresj\u0105 cz\u0119sto czuje si\u0119 niezrozumiana, osamotniona i odrzucona. Wa\u017cne jest, aby nie bagatelizowa\u0107 emocji takiej osoby. Wspiera\u0107 j\u0105, m\u00f3wi\u0105c: \u201eWidz\u0119, \u017ce jest Ci ci\u0119\u017cko. Jestem przy Tobie\u201d, zamiast \u201ePrzesadzasz, inni maj\u0105 gorzej\u201d. Czasem te\u017c osoba chora nie ma si\u0142y na rozmow\u0119, ale sama obecno\u015b\u0107 kogo\u015b bliskiego, wsp\u00f3lne ogl\u0105danie filmu czy po prostu siedzenie obok mo\u017ce by\u0107 wystarczaj\u0105cym wsparciem. Warto tak\u017ce proponowa\u0107 aktywno\u015bci, kt\u00f3re mog\u0105 poprawi\u0107 samopoczucie, np. spacer, wsp\u00f3lne gotowanie czy wyj\u015bcie na kaw\u0119.\u00a0<\/span><\/p>\n Wa\u017cne jednak, by nie zmusza\u0107 do tego ani nie wywiera\u0107 presji, je\u015bli osoba nie czuje si\u0119 na si\u0142ach. Bo depresja cz\u0119sto odbiera si\u0142\u0119 do wykonywania nawet prostych czynno\u015bci. Je\u015bli chcemy wesprze\u0107 osob\u0119 znajduj\u0105c\u0105 si\u0119 w stanie takiej niemocy, to bezcenna b\u0119dzie tak\u017ce pomoc przy zakupach, przygotowanie posi\u0142ku czy posprz\u0105tanie mieszkania. Takie drobne gesty mog\u0105 znacz\u0105co u\u0142atwi\u0107 funkcjonowanie. Wiele os\u00f3b z depresj\u0105 zwleka tak\u017ce z wizyt\u0105 u specjalisty. W takiej sytuacji mo\u017cna zaproponowa\u0107 wsp\u00f3lne um\u00f3wienie wizyty, towarzyszenie w drodze na terapi\u0119 czy pomoc w znalezieniu odpowiedniego psychoterapeuty lub psychiatry.\u00a0\u00a0<\/span><\/p>\n Czego natomiast unika\u0107?<\/span><\/p>\n Przede wszystkim bagatelizowania problemu i dawania \u201ez\u0142otych rad\u201d. Depresja jest chorob\u0105, a nie zwyk\u0142ym przygn\u0119bieniem, wi\u0119c porady w stylu \u201eId\u017a pobiega\u0107, od razu Ci przejdzie\u201d, \u201eInni maj\u0105 gorzej\u201d, czy \u201eKiedy\u015b tego nie by\u0142o\u201d mog\u0105 sprawi\u0107, \u017ce osoba chora poczuje si\u0119 jeszcze bardziej niezrozumiana i samotna, co w konsekwencji pog\u0142\u0119bi problem. Warto te\u017c uzbroi\u0107 si\u0119 w cierpliwo\u015b\u0107 i wyzby\u0107 si\u0119 oczekiwania natychmiastowej poprawy. Depresja to choroba przewlek\u0142a i jej leczenie wymaga czasu. Bliscy powinni unika\u0107 pyta\u0144 typu \u201eCzemu jeszcze Ci nie przesz\u0142o?\u201d, bo to mo\u017ce by\u0107 bardzo krzywdz\u0105ce. Jest jeszcze jedno zachowanie, kt\u00f3re mo\u017ce mie\u0107 tragiczne konsekwencje. Mianowicie, ignorowania sygna\u0142\u00f3w alarmowych. Je\u015bli osoba zg\u0142asza my\u015bli samob\u00f3jcze, to nie wolno tego lekcewa\u017cy\u0107. W takiej sytuacji nale\u017cy zach\u0119ci\u0107 osob\u0119 do pilnego kontaktu ze specjalist\u0105, a w krytycznych momentach wezwa\u0107 pomoc.\u00a0\u00a0<\/span><\/p>\n Tak, styl \u017cycia odgrywa wa\u017cn\u0105 rol\u0119 w leczeniu depresji nie tylko jako wsparcie terapii i farmakoterapii, ale tak\u017ce jako spos\u00f3b na og\u00f3ln\u0105 popraw\u0119 samopoczucia i odzyskanie wewn\u0119trznej r\u00f3wnowagi. Jednym z najwa\u017cniejszych element\u00f3w zdrowego stylu \u017cycia jest sen, kt\u00f3ry stanowi fundament zdrowia psychicznego. Jego jako\u015b\u0107 i d\u0142ugo\u015b\u0107 maj\u0105 ogromny wp\u0142yw na nasze funkcjonowanie emocjonalne i poznawcze. Osoby z depresj\u0105 cz\u0119sto borykaj\u0105 si\u0119 z bezsenno\u015bci\u0105 lub nadmiern\u0105 senno\u015bci\u0105, co jeszcze bardziej pog\u0142\u0119bia ich stan. Pomocne mo\u017ce by\u0107 ustalenie sta\u0142ych godzin snu i pobudki (nawet w dni wolne) oraz unikanie ekran\u00f3w komputera i telefonu co najmniej godzin\u0119 przed snem, poniewa\u017c emitowane przez nie niebieskie \u015bwiat\u0142o zaburza produkcj\u0119 melatoniny. Zamiast tego zdecydowanie zdrowiej jest postawi\u0107 na jaki\u015b wieczorny rytua\u0142 relaksacyjny, na przyk\u0142ad ciep\u0142\u0105 k\u0105piel, czytanie ksi\u0105\u017cki czy s\u0142uchanie spokojnej muzyki.\u00a0<\/span><\/p>\n Warto tak\u017ce zadba\u0107 o zdrow\u0105 dawk\u0119 ruchu, bo aktywno\u015b\u0107 fizyczna dzia\u0142a jak naturalny antydepresant (zwi\u0119ksza poziom endorfin i serotoniny, poprawiaj\u0105c tym samym nastr\u00f3j). Nie chodzi tu o intensywne treningi, ale nawet kr\u00f3tki, dziesi\u0119ciominutowy spacer. To mog\u0105 by\u0107 tak\u017ce inne proste czynno\u015bci, jak delikatne rozci\u0105ganie na macie, a nawet niewielka dawka sprz\u0105tania mieszkania. Ka\u017cdy, nawet najmniejszy ruch, ma znaczenie.\u00a0<\/span><\/p>\n Wa\u017cna jest te\u017c dieta, poniewa\u017c to, co jemy, wp\u0142ywa na produkcj\u0119 neuroprzeka\u017anik\u00f3w odpowiedzialnych za nasz nastr\u00f3j. Warto wi\u0119c zadba\u0107 o dostarczenie swojemu cia\u0142u wszelkich potrzebnych mu sk\u0142adnik\u00f3w, a szczeg\u00f3lnie warto zadba\u0107 o odpowiedni\u0105 ilo\u015b\u0107 magnezu, kwas\u00f3w omega-3 i witamin z grupy B i witaminy D.\u00a0<\/span><\/p>\n To, co na pewno nie pomaga to spo\u017cywanie wysoko przetworzonej \u017cywno\u015bci, nadmiaru cukru i alkoholu. Warto istotnie ograniczy\u0107 spo\u017cycie tych produkt\u00f3w, a w przypadku alkoholu ca\u0142kowicie z niego zrezygnowa\u0107, poniewa\u017c zaburza on r\u00f3wnowag\u0119 chemiczn\u0105 w m\u00f3zgu.\u00a0<\/span><\/p>\n Opr\u00f3cz dbania o cia\u0142o niezwykle wa\u017cna jest tak\u017ce higiena psychiczna. Warto znale\u017a\u0107 cho\u0107 jedn\u0105 aktywno\u015b\u0107 dziennie, kt\u00f3ra sprawia odrobin\u0119 rado\u015bci \u2013 mo\u017ce to by\u0107 s\u0142uchanie ulubionej muzyki, malowanie, pisanie lub cokolwiek, co przynosi cho\u0107 chwil\u0119 ukojenia. Dobrze jest te\u017c dba\u0107 o kontakt z bliskimi, kt\u00f3ry s\u0105 w stanie zapewni\u0107 adekwatne wsparcie, nawet je\u015bli oznacza to tylko kr\u00f3tk\u0105 rozmow\u0119 telefoniczn\u0105.\u00a0<\/span><\/p>\n W ostatnich latach mamy du\u017cy post\u0119p w tej dziedzinie i wida\u0107 istotn\u0105 zmian\u0119 na plus. Jednak w du\u017cym stopniu wci\u0105\u017c pokutuje przekonanie, \u017ce depresja to \u201es\u0142abo\u015b\u0107\u201d, \u201elenistwo\u201d albo \u201ewymys\u0142\u201d, co sprawia, \u017ce osoby chore cz\u0119sto nie szukaj\u0105 pomocy z obawy przed stygmatyzacj\u0105. Zmiana spo\u0142ecznego postrzegania depresji to d\u0142ugotrwa\u0142y proces, kt\u00f3ry wymaga edukacji, otwartego dialogu i prze\u0142amywania stereotyp\u00f3w. Bardzo wa\u017cne jest, aby\u015bmy otwarcie rozmawiali o depresji, bo to naprawd\u0119 mo\u017ce ratowa\u0107 \u017cycie. To pomaga normalizowa\u0107 temat i pokazuje, \u017ce choroba nie definiuje cz\u0142owieka. Wa\u017cne jest to, aby wspiera\u0107 osoby, kt\u00f3re dziel\u0105 si\u0119 swoimi historiami, zamiast je ocenia\u0107, promowa\u0107 rozmowy o zdrowiu psychicznym, np. w mediach spo\u0142eczno\u015bciowych, podejmowa\u0107 temat w rozmowach prywatnych. Wa\u017cne jest te\u017c, aby edukowa\u0107 ludzi w szko\u0142ach, miejscach pracy i mediach. <\/span>Edukacja o zdrowiu psychicznym powinna by\u0107 tak samo wa\u017cna, jak ta o zdrowiu fizycznym! <\/b>Trzeba u\u015bwiadamia\u0107 spo\u0142ecze\u0144stwo, \u017ce depresja mo\u017ce dotkn\u0105\u0107 ka\u017cdego, niezale\u017cnie od wieku, statusu spo\u0142ecznego czy osi\u0105gni\u0119\u0107 \u017cyciowych. Im wi\u0119cej wiemy o depresji, tym mniej miejsca na mity i uprzedzenia.<\/span><\/p>\n Literatura odgrywa ogromn\u0105 rol\u0119 w edukacji i wsparciu os\u00f3b zmagaj\u0105cych si\u0119 z depresj\u0105 \u2013 zar\u00f3wno dla samych chorych, jak i dla ich bliskich. Bardzo cz\u0119sto reagujemy nieadekwatnie, bo po prostu nie rozumiemy sedna problemu i nie mamy narz\u0119dzi, by w\u0142a\u015bciwie pom\u00f3c. Ksi\u0105\u017cki staj\u0105 si\u0119 takim narz\u0119dziem, bo pozwalaj\u0105 lepiej zrozumie\u0107 czym jest depresja, jak dzia\u0142a i jakie mechanizmy j\u0105 podtrzymuj\u0105. Ksi\u0105\u017cki buduj\u0105 empati\u0119 i pomagaj\u0105 prze\u0142amywa\u0107 stereotypy, tworz\u0105c bardziej wspieraj\u0105ce \u015brodowisko. S\u0105 te\u017c \u0142atwo dost\u0119pne i przyst\u0119pne cenowo. Ka\u017cdy mo\u017ce po nie si\u0119gn\u0105\u0107.\u00a0<\/span><\/p>\n Niekt\u00f3re ksi\u0105\u017cki to tak\u017ce praktyczne przewodniki z \u0107wiczeniami, kt\u00f3re pomagaj\u0105 radzi\u0107 sobie z negatywnymi my\u015blami, l\u0119kiem czy poczuciem pustki. Zawieraj\u0105 techniki wprost z gabinet\u00f3w psychoterapii, np. \u0107wiczenia na zmian\u0119 my\u015blenia (np. jak radzi\u0107 sobie z negatywnymi przekonaniami o sobie, \u015bwiecie i innych), techniki relaksacyjne, praktyczne wskaz\u00f3wki dotycz\u0105ce ma\u0142ych krok\u00f3w w wychodzeniu z depresji. <\/span>Ksi\u0105\u017cki kszta\u0142tuj\u0105 spos\u00f3b, w jaki spo\u0142ecze\u0144stwo postrzega zdrowie psychiczne. <\/b>Szczeg\u00f3lnie powie\u015bci, reporta\u017ce czy autobiografie znanych os\u00f3b m\u00f3wi\u0105cych o swojej depresji, bo sprawiaj\u0105, \u017ce temat ten staje si\u0119 bardziej znormalizowany, ucz\u0142owieczony.<\/span><\/p>\n Oczywi\u015bcie, istnieje wiele warto\u015bciowych ksi\u0105\u017cek, kt\u00f3re pomagaj\u0105 zrozumie\u0107 depresj\u0119 zar\u00f3wno osobom zmagaj\u0105cym si\u0119 z t\u0105 chorob\u0105, jak i ich bliskim oraz tym, kt\u00f3rzy chc\u0105 poszerzy\u0107 swoj\u0105 wiedz\u0119 na ten temat. Moje ulubione, kt\u00f3re rekomenduje najcz\u0119\u015bciej to:<\/span><\/p>\n Depresja. Jak pom\u00f3c sobie i bliskim<\/span><\/i>, Dorota Gromnicka<\/span><\/a> \u2013 czyli praktyczny przewodnik z \u0107wiczeniami terapeutycznymi. Ksi\u0105\u017cka inspiruje do autorefleksji oraz pomaga nawi\u0105za\u0107 kontakt z w\u0142asnymi uczuciami, my\u015blami i pragnieniami.\u00a0<\/span><\/p>\n \u015awiadom\u0105 drog\u0105 przez depresj\u0119<\/span><\/i>, Jon Kabat-Zinn, Mark Williams, John Teasdale i Zindel Segal<\/span><\/a> \u2013 czyli praktyczne zastosowanie terapii poznawczej opartej na uwa\u017cno\u015bci (MBCT) w leczeniu depresji. Ksi\u0105\u017cka zawiera tak\u017ce techniki mindfulness, kt\u00f3re pomagaj\u0105 radzi\u0107 sobie z nawrotami choroby.<\/span><\/p>\n Niekoniecznie depresja<\/span><\/i>, Hilary Jacobs Hendel<\/span><\/a> \u2013 ksi\u0105\u017cka korzysta z psychoterapii skoncentrowanej na emocjach, proponuje praktyczne narz\u0119dzia pomagaj\u0105ce lepiej zrozumie\u0107 siebie, swoje emocje i poprawi\u0107 swoje samopoczucie.<\/span><\/p>\n Perfekcyjni do b\u00f3lu<\/span><\/i>, Margaret Robinson Rutherford<\/span><\/a> \u2013 ciekawa pozycja o depresji ukrytej pod mask\u0105 perfekcjonizmu, zwanej \u201eperfekcyjnie ukryt\u0105 depresj\u0105\u201d (<\/span>Perfectly Hidden Depression<\/span><\/i>). Autorka opisuje, jak osoby osi\u0105gaj\u0105ce sukcesy, wydaj\u0105ce si\u0119 silne i niez\u0142omne, mog\u0105 w rzeczywisto\u015bci zmaga\u0107 si\u0119 z g\u0142\u0119bokim cierpieniem. Podpowiada, jak prze\u0142ama\u0107 ten destrukcyjny schemat. Wa\u017cna pozycja, poniewa\u017c pokazuje nieoczywiste oblicze depresji.<\/span><\/p>\n Ka\u017cda rozmowa, ka\u017cda przeczytana ksi\u0105\u017cka czy okazany gest empatii maj\u0105 ogromne znaczenie, bo pomagaj\u0105 prze\u0142amywa\u0107 stereotypy i budowa\u0107 przestrze\u0144 do zdrowienia. <\/span>Bardzo zach\u0119cam do uczestniczenia w tej wsp\u00f3lnej misji szerzenia wiedzy o depresji \u2013 im wi\u0119cej o niej wiemy, tym lepiej mo\u017cemy wspiera\u0107 siebie i innych.<\/b> Nie b\u00f3jmy si\u0119 m\u00f3wi\u0107, s\u0142ucha\u0107 i pyta\u0107 \u2013 to pierwszy krok do realnej zmiany.<\/span><\/p>\nJakie s\u0105 najcz\u0119stsze objawy depresji, kt\u00f3re powinny zaniepokoi\u0107 i sk\u0142oni\u0107 do poszukania profesjonalnej pomocy? Czym r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 one w zale\u017cno\u015bci od p\u0142ci i wieku?<\/b><\/h4>\n
\n
\n
Jak\u0105 rol\u0119 w procesie wychodzenia z depresji odgrywa wsparcie bliskich? Czego powinni oni unika\u0107, a co mo\u017ce naprawd\u0119 pom\u00f3c?<\/b><\/h4>\n
Czy tak cz\u0119sto wspominany styl \u017cycia \u2013 m.in. dieta, ruch, sen \u2013 faktycznie maj\u0105 znaczenie w leczeniu depresji? Je\u015bli tak \u2013 jakie, nawet najmniejsze zmiany, sugerowa\u0142aby Pani wprowadzi\u0107 w codzienno\u015b\u0107 os\u00f3b zmagaj\u0105cych si\u0119 z chorob\u0105?\u00a0<\/b><\/h4>\n
Niestety mimo rosn\u0105cej \u015bwiadomo\u015bci spo\u0142ecze\u0144stwa depresja wed\u0142ug niekt\u00f3rych wci\u0105\u017c jest powodem do wstydu. Jak mo\u017cemy zmieni\u0107 spo\u0142eczne postrzeganie tej choroby?<\/b><\/h4>\n
Jest Pani autork\u0105 ksi\u0105\u017cek promuj\u0105cych zdrowie psychiczne. Jakie znaczenie w edukacji i wsparciu os\u00f3b zmagaj\u0105cych si\u0119 z depresj\u0105 odgrywa wed\u0142ug Pani literatura?<\/b><\/h4>\n
Czy istniej\u0105 takie tytu\u0142y, kt\u00f3re z czystym sumieniem mog\u0142aby Pani poleci\u0107, aby lepiej pozna\u0107 i zrozumie\u0107 depresj\u0119? Mam tutaj na my\u015bli pozycje zar\u00f3wno dla os\u00f3b chorych, ich bliskich, jak i Czytelnik\u00f3w jeszcze nie zaznajomionych z tematem depresji.<\/b><\/h4>\n
![\"\"](\"https:\/\/i0.wp.com\/woblink.com\/blog\/wp-content\/uploads\/67b6973a220a0.jpeg?resize=212%2C300&ssl=1\")
![\"\"](\"https:\/\/i0.wp.com\/woblink.com\/blog\/wp-content\/uploads\/6787246d9ddda.png?resize=207%2C300&ssl=1\")
![\"\"](\"https:\/\/i0.wp.com\/woblink.com\/blog\/wp-content\/uploads\/5fb64238ea7e2.jpeg?resize=202%2C300&ssl=1\")
![\"\"](\"https:\/\/i0.wp.com\/woblink.com\/blog\/wp-content\/uploads\/65c6134e05c5c.jpeg?resize=201%2C300&ssl=1\")
Podrzucam r\u00f3wnie\u017c miejsca, w kt\u00f3rych mo\u017cna szuka\u0107 bezp\u0142atnej pomocy:<\/b><\/h4>\n