Te krajobrazy to w\u0142a\u015bnie science fiction<\/strong>. Gatunek, kt\u00f3rego ramy s\u0105 r\u00f3wnie bezkresne, co wyobra\u017ania pisarzy. Na szcz\u0119\u015bcie te literackie projekty jutra maj\u0105 pewne sta\u0142e cechy wsp\u00f3lne.<\/p>\n Nie tylko dla zielonych ludzik\u00f3w<\/p>\n Je\u017celi mamy odpowiedzie\u0107 sobie na pytanie, czym jest literatura science fiction (potocznie SF lub sci-fi), w pierwszej kolejno\u015bci musimy zrobi\u0107 przegl\u0105d w\u0142asnego wyobra\u017cenia o niej. \u00a0Cz\u0119sto na has\u0142o sci-fi przypominamy sobie bajeczki o zielonych ufoludkach strzelaj\u0105cych do siebie z pstrokatej broni laserowej. Lub przeciwnie \u2013 zniech\u0119camy si\u0119 w obawie przed nat\u0142okiem naukowych wywod\u00f3w, niezrozumia\u0142ych dla przeci\u0119tnego czytelnika.<\/strong> Odstawmy jednak te stereotypy i spr\u00f3bujmy wejrze\u0107 g\u0142\u0119biej w kosmiczny horyzont.<\/p>\n Najprostsza, ksi\u0105\u017ckowa definicja wskazuje, \u017ce jest to gatunek literacki, w kt\u00f3rym akcja rozgrywa si\u0119 w odleg\u0142ej (lub niepokoj\u0105co bliskiej) przysz\u0142o\u015bci. <\/strong>W centrum tego wyimaginowanego wszech\u015bwiata zawsze znajduj\u0105 si\u0119 zdobycze wynikaj\u0105ce z post\u0119pu naukowo-technicznego. Pod t\u0105 ch\u0142odn\u0105 warstw\u0105 definicji kryje si\u0119 jednak ca\u0142y ocean ludzkich emocji, dylemat\u00f3w moralnych i wstrz\u0105s\u00f3w poznawczych. Tw\u00f3rcy sci-fi opieraj\u0105 si\u0119 przy tym na \u017celaznej logice i odwa\u017cnych przewidywaniach. W jak\u0105 stron\u0119 b\u0119dzie zmierza\u0142 nieokie\u0142znany rozw\u00f3j naszej in\u017cynierii, genetyki, astrofizyki oraz \u2013 co najwa\u017cniejsze \u2013 spo\u0142ecze\u0144stwa jako takiego?<\/strong><\/p>\n Autor science fiction musi operowa\u0107 wsp\u00f3\u0142czesnym, ograniczonym j\u0119zykiem, aby precyzyjnie i wiarygodnie nazywa\u0107 nieistniej\u0105ce jeszcze urz\u0105dzenia, zjawiska fizyczne czy struktury spo\u0142eczno-polityczne. Zobrazowanie niewidzianych wcze\u015bniej kolor\u00f3w czy obcych ustroj\u00f3w za pomoc\u0105 s\u0142\u00f3w zakorzenionych w rzeczywisto\u015bci nam znanej jest jednak k\u0142opotliwe. Dlatego najwybitniejsi tw\u00f3rcy sci-fi s\u0105 nie tylko wizjonerami, ale i tw\u00f3rcami wielu neologizm\u00f3w.<\/strong> Wykuwaj\u0105 nowe poj\u0119cia, kt\u00f3re z czasem trafiaj\u0105 do codziennego s\u0142ownika \u2013 tak jak s\u0142owo \u201erobot\u201d, wymy\u015blone przez czeskiego pisarza Karela \u010capka i jego brata Josefa sto lat temu<\/strong>. Czyli na d\u0142ugo przed pierwszymi pr\u00f3bami stworzenia sztucznej inteligencji!<\/p>\n Czyli jak odr\u00f3\u017cni\u0107 literatur\u0119 science fiction od fantastyki?<\/strong><\/p>\n Na pierwszy rzut oka mog\u0142oby si\u0119 b\u0142\u0119dnie wydawa\u0107, \u017ce oba te fantastyczne gatunki to uroczy bracia bli\u017aniacy. Przecie\u017c w obu przypadkach zawsze spotkamy wymy\u015blone, bogate krainy. N<\/strong>iemo\u017cliwe z obiektywnego punktu widzenia dzisiejszej wiedzy zjawiska wizualne i karko\u0142omne perypetie bohater\u00f3w, o jakich nie us\u0142yszysz w wieczornych wiadomo\u015bciach. Na tym jednak podobie\u0144stwa si\u0119 ko\u0144cz\u0105! Przepa\u015b\u0107 le\u017c\u0105ca mi\u0119dzy fantastyk\u0105 naukow\u0105 a fantasy jest, kr\u00f3tko m\u00f3wi\u0105c, pot\u0119\u017cna.<\/p>\n Science Fiction:<\/u><\/em><\/strong> Wszelkie zjawiska wynikaj\u0105 ostatecznie z post\u0119pu nauki, ewolucji lub rewolucyjnej technologii i in\u017cynierii. Opieraj\u0105 si\u0119 one wy\u0142\u0105cznie na ch\u0142odnym, logicznym uzasadnieniu.<\/p>\n Fantasy:<\/u><\/em><\/strong> Wszelka niezwyk\u0142o\u015b\u0107 ma swoje \u017ar\u00f3d\u0142o w staro\u017cytnej, nadnaturalnej magii; \u015blepych si\u0142ach boskich i astralnych, przedwiecznych cudach i pot\u0119\u017cnych zakl\u0119ciach. Nikt nie zastanawia si\u0119, z jakiego izotopu wykonana jest magiczna r\u00f3\u017cd\u017cka.<\/p>\n Science Fiction:<\/u><\/em><\/strong> Spotkasz tu szeroki wachlarz kosmit\u00f3w, popromiennych mutant\u00f3w, sztuczn\u0105 inteligencj\u0119; androidy, cyborgi, klony… s\u0142owem \u2013 istoty hipotetycznie mo\u017cliwe w swoim istnieniu.<\/p>\n Fantasy:<\/u><\/em><\/strong> Gatunek bazuje na ekosystemie istot ca\u0142kowicie mitycznych i ba\u015bniowych, kt\u00f3rych faktyczne zaistnienie nie by\u0142oby mo\u017cliwe. Mam tu na my\u015bli ziej\u0105ce ogniem smoki, pi\u0119kne jednoro\u017cce i elfy, krasnoludy z toporami. R\u00f3wnie\u017c wszelkie istoty z zakresu demonologii ludowej \u2013 jak s\u0142owia\u0144skie rusa\u0142ki, wodnice czy duchy lasu.<\/p>\n Science Fiction:<\/u><\/em><\/strong> Baz\u0105 jest nauka (z astrofizyk\u0105 i in\u017cynieri\u0105 komputerow\u0105 na czele), bezrefleksyjny p\u0119d ku przysz\u0142o\u015bci, obawy o przysz\u0142o\u015b\u0107 cywilizacji.<\/p>\n Fantasy:<\/u><\/em><\/strong> Antyczne mitologie z r\u00f3\u017cnych zak\u0105tk\u00f3w \u015bwiata, podania ludowe, magiczne legendy i babcine opowie\u015bci w zimowy wiecz\u00f3r.<\/p>\n Kosmos nie zawsze jest mroczny i majestatyczny. Czasem bywa po prostu… absurdalny. <\/strong><\/p>\n G\u0142\u00f3wny bohater, Artur, to szary, przeci\u0119tny Ziemianin. Jego najwi\u0119kszym problemem jest to, \u017ce buldo\u017cery maj\u0105 zburzy\u0107 jego dom pod budow\u0119 nowej obwodnicy. Okazuje si\u0119 jednak, \u017ce ten lokalny problem to drobnostka. Ca\u0142a Ziemia ma bowiem zosta\u0107 zniszczona pod budow\u0119… hiperprzestrzennej obwodnicy galaktycznej<\/strong>. Artur zostaje uratowany w ostatniej sekundzie przez swojego przyjaciela Forda Prefecta, kt\u00f3ry \u2013 jak si\u0119 okazuje \u2013 pochodzi z ma\u0142ej planety w okolicach Betelgezy. Jest on badaczem pracuj\u0105cym nad nowym wydaniem tytu\u0142owego przewodnika „Autostopem przez Galaktyk\u0119”. W t\u0119 galaktyczn\u0105 podr\u00f3\u017c udaj\u0105 si\u0119 razem, a to ju\u017c znakomita okazja do zadawania pyta\u0144 i szukania odpowiedzi.<\/p>\n To idealna propozycja dla os\u00f3b, kt\u00f3re ceni\u0105 sobie brytyjski humor w stylu Monty Pythona.<\/strong> Adams bawi si\u0119 konwencj\u0105 sci-fi; wy\u015bmiewa nasze ziemskie przywary, biurokracj\u0119 i poszukiwanie wielkich prawd, serwuj\u0105c nam to w formie komicznej space opery<\/em>. Je\u015bli masz za sob\u0105 ci\u0119\u017cki tydzie\u0144 i potrzebujesz odskoczni, ta pozycja niezawodnie poprawi Ci humor.<\/p>\n <\/p>\n Czas poka\u017ce<\/em> to postapokaliptyczna powie\u015b\u0107 w stylu mrocznej satyry i groteski.<\/strong> Akcja przenosi nas w przysz\u0142o\u015b\u0107 \u2013 do \u015bwiata po Instagramie, dietach pude\u0142kowych i algorytmach sztucznej inteligencji, kt\u00f3re wywr\u00f3ci\u0142y nasz\u0105 cywilizacj\u0119 do g\u00f3ry nogami. W tym wypaczonym pejza\u017cu, w kt\u00f3rym dawne ludzkie pow\u0142oki zosta\u0142y opanowane przez zupe\u0142nie nowe formy \u017cycia, pojawia si\u0119 Karol \u2013 ostatni „prawdziwy” cz\u0142owiek<\/strong>. Pozbawiony pami\u0119ci, trafia na ameryka\u0144sk\u0105 prowincj\u0119. Na farm\u0119 prowadzon\u0105 przez odstr\u0119czaj\u0105cych, cho\u0107 fascynuj\u0105cych w swojej walce o przetrwanie Mary Lou i Diuka.<\/p>\n Ta historia jest krzywym zwierciad\u0142em, w kt\u00f3rym autorka rozlicza si\u0119 z naszym skupionym na powierzchowno\u015bci spo\u0142ecze\u0144stwie „homo tableticus”. <\/strong>J\u0119zyk powie\u015bci jest gi\u0119tki, z\u0142o\u015bliwy i zjawiskowy \u2013 Koz\u0142owska \u017congluje znaczeniami, naci\u0105ga s\u0142owa jak gum\u0119 i tworzy niepodrabialny, turpistyczny klimat.<\/p>\n Gor\u0105co polecam t\u0119 pozycj\u0119 czytelnikom o mocnych nerwach, kt\u00f3rzy w literaturze szukaj\u0105 intelektualnego kopa i bezkompromisowej krytyki wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci. Je\u015bli lubisz klimaty, w kt\u00f3rych „<\/em>american dream”<\/em> zamienia si\u0119 w koszmar, a czarny humor miesza si\u0119 z g\u0142\u0119bokim namys\u0142em<\/strong> \u2013 Czas poka\u017ce<\/em> b\u0119dzie dla Ciebie pyszn\u0105 rozrywk\u0105.<\/p>\n <\/p>\n Macie czasem ochot\u0119 rzuci\u0107 wszystko, schowa\u0107 si\u0119 pod ko\u0142dr\u0105 i po prostu ogl\u0105da\u0107 seriale, unikaj\u0105c jakiegokolwiek kontaktu z lud\u017ami?<\/strong> Je\u015bli tak, to w\u0142a\u015bnie znale\u017ali\u015bcie swojego nowego ulubie\u0144ca literackiego. Jest nim… bezp\u0142ciowy, opancerzony cyborg, b\u0119d\u0105cy po\u0142\u0105czeniem maszyny bojowej i sklonowanej tkanki organicznej.<\/p>\n Martha Wells stworzy\u0142a jedn\u0105 z najbardziej ujmuj\u0105cych postaci we wsp\u00f3\u0142czesnym sci-fi. Nasz tytu\u0142owy Mordbot zhakowa\u0142 sw\u00f3j w\u0142asny modu\u0142 kontroli zachowania.<\/strong> Zamiast rozpocz\u0105\u0107 krwaw\u0105 rebeli\u0119 przeciwko ludzko\u015bci, postanowi\u0142… zaj\u0105\u0107 si\u0119 poch\u0142anianiem tysi\u0119cy godzin telenowel i oper mydlanych<\/strong>. Niestety, zwi\u0105zany jest kontraktem ochroniarskim z grup\u0105 sympatycznych, naiwnych naukowc\u00f3w badaj\u0105cych obc\u0105 planet\u0119. Poirytowany Mordbot musi co chwil\u0119 ratowa\u0107 ich z beznadziejnych opresji, wzdychaj\u0105c przy tym (cyfrowo) nad ich niekompetencj\u0105.<\/p>\n Pami\u0119tniki Mordbota<\/em><\/strong> to urocza opowie\u015b\u0107 pe\u0142na zar\u00f3wno akcji, jak i g\u0142\u0119bi<\/strong>. To historia o poszukiwaniu w\u0142asnej to\u017csamo\u015bci, autonomii i o budowaniu relacji na w\u0142asnych zasadach.<\/p>\n To wspania\u0142a lektura dla introwertyk\u00f3w; odnajd\u0105 w mrukliwym, stroni\u0105cym od socjalizacji cyborgu pokrewn\u0105 dusz\u0119.<\/strong> Je\u015bli odstraszaj\u0105 Ci\u0119 twarde, wielotomowe sagi z setkami bohater\u00f3w, Pami\u0119tniki Mordbota b\u0119d\u0105 w sam raz. To kompaktowe historie z rewelacyjnym tempem i bohaterem, kt\u00f3rego nie da si\u0119 nie kocha\u0107.<\/p>\n W\u0119druj\u0105ca Ziemia<\/em> to zbi\u00f3r opowiada\u0144 i mikropowie\u015bci Liu Cixin<\/strong> \u2013 najwybitniejszego przedstawiciela chi\u0144skiej fantastyki naukowej. Autor to prawdziwy wizjoner; raz za razem udowadnia, \u017ce gatunek ten ma przed sob\u0105 jeszcze mn\u00f3stwo nowych terytori\u00f3w do odkrycia.<\/p>\n Tytu\u0142owy utw\u00f3r rysuje przed nami przera\u017caj\u0105c\u0105 wizj\u0119 przysz\u0142o\u015bci planety. Nasze S\u0142o\u0144ce zaczyna zamienia\u0107 si\u0119 w czerwonego olbrzyma, kt\u00f3ry wkr\u00f3tce poch\u0142onie Ziemi\u0119. Zamiast jednak ewakuowa\u0107 nieliczne, uprzywilejowane jednostki na statki kosmiczne, ludzko\u015b\u0107 podejmuje projekt wr\u0119cz niewyobra\u017calny<\/strong>. Postanawia zainstalowa\u0107 na ca\u0142ej planecie gigantyczne silniki plazmowe. Wyrwa\u0107 Ziemi\u0119 z orbity i wyruszy\u0107 ni\u0105 w wielowiekow\u0105 podr\u00f3\u017c ku innemu uk\u0142adowi s\u0142onecznemu (Proxima Centauri). Zatrzymanie rotacji planety, \u017cycie w mro\u017anych podziemnych miastach, zamarzni\u0119te oceany i desperacka walka o przetrwanie z pokolenia na pokolenie \u2013 to wszystko oddzia\u0142uje na wyobra\u017ani\u0119 i wci\u0105ga bez reszty.<\/p>\n Liu Cixin reprezentuje ten od\u0142am sci-fi (tzw. hard SF), kt\u00f3ry traktuje nauk\u0119 ze szczeg\u00f3lnym namaszczeniem, ale wykorzystuje j\u0105 do ukazania maluczko\u015bci cz\u0142owieka. Jego krucho\u015bci na tle oboj\u0119tnego, niesko\u0144czonego kosmosu. Opowiadania Liu Cixin s\u0105 poetycko brutalne.<\/strong><\/p>\n Polecam t\u0119 pozycj\u0119 fanom twardej nauki, kt\u00f3rzy lubi\u0105, gdy podczas lektury doznaj\u0105 g\u0119siej sk\u00f3rki na my\u015bl o pot\u0119dze wszech\u015bwiata. To opowie\u015bci, kt\u00f3re sk\u0142aniaj\u0105 do melancholijnej refleksji nad miejscem naszego gatunku w niesko\u0144czono\u015bci kosmosu.<\/strong><\/p>\n Wyj\u0105tkowa opowie\u015b\u0107 spod pi\u00f3ra jednego z najwa\u017cniejszych \u017cyj\u0105cych polskich pisarzy i wizjoner\u00f3w. Jacek Dukaj to tw\u00f3rca, kt\u00f3ry zmusza czytelnika do maksymalnego skupienia, ale oferuje w zamian doznania intelektualne najwy\u017cszej pr\u00f3by<\/strong>. W Staro\u015bci aksolotla<\/em> autor zadaje fundamentalne pytania, na kt\u00f3re nie ma prostych odpowiedzi.<\/p>\n W wyniku tajemniczego, kosmicznego promieniowania ginie w u\u0142amku sekundy ca\u0142e \u017cycie biologiczne na Ziemi. Przypadek sprawia jednak, \u017ce nieliczna grupa ludzi zd\u0105\u017cy\u0142a w ostatniej chwili zdigitalizowa\u0107 swoje umys\u0142y<\/strong>, skanuj\u0105c wzorce neurobiologiczne i wgrywaj\u0105c je na serwery. Od tego momentu ludzko\u015b\u0107 \u2013 a raczej to, co z niej ocala\u0142o jako oprogramowanie \u2013 budzi si\u0119 w \u015bwiecie maszyn. Przechodz\u0105c przez kolejne mechaniczne pow\u0142oki (od zabawek erotycznych po wielkie maszyny bojowe), dawni ludzie pr\u00f3buj\u0105 odbudowa\u0107 namiastk\u0119 cywilizacji.<\/strong><\/p>\n Staro\u015b\u0107 aksolotla<\/em> to fantastyczne studium transhumanizmu. Co tak naprawd\u0119 stanowi o naszym cz\u0142owiecze\u0144stwie?<\/strong> Czy nasze cia\u0142o jest jedynie no\u015bnikiem dla umys\u0142u? Jak b\u0119dzie wygl\u0105da\u0142a nasza ewolucja kulturowa i duchowa, gdy oderwiemy si\u0119 od biologicznych pop\u0119d\u00f3w \u2013 snu, jedzenia, prokreacji, a nawet strachu przed \u015bmierci\u0105?<\/p>\n T\u0119 ksi\u0105\u017ck\u0119 dedykuj\u0119 osobom, kt\u00f3re nie boj\u0105 si\u0119 wymagaj\u0105cej prozy, g\u0142\u0119bokiej filozofii i neologizm\u00f3w. Je\u015bli lubisz rozmy\u015bla\u0107 nad tym, w jaki spos\u00f3b technologia mo\u017ce zmieni\u0107 definicj\u0119 duszy i \u017cycia<\/strong>, Staro\u015b\u0107 aksolotla<\/em> b\u0119dzie strza\u0142em w dziesi\u0105tk\u0119.<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Sci-fi \u2013 z czym to si\u0119 je i czym r\u00f3\u017cni si\u0119 od fantastyki? W tym artykule poznasz najwa\u017cniejsze cechy science fiction i poznasz najbardziej kultowe tytu\u0142y gatunku. Jutro niejedno ma imi\u0119 Wyobra\u017a sobie, \u017ce stoisz boso na ch\u0142odnym, metalicznym pok\u0142adzie pot\u0119\u017cnego statku kosmicznego, kt\u00f3ry bezszelestnie…<\/p>\n","protected":false},"author":24,"featured_media":14686,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[77],"tags":[],"yoast_head":"\nOto wypunktowane, kluczowe cechy literatury science fiction<\/u>:<\/strong><\/h2>\n
\n
J\u0119zykowy tor przeszk\u00f3d<\/h3>\n
Statki vs smoki<\/h3>\n
Aby natychmiast rozwia\u0107 wszelkie w\u0105tpliwo\u015bci, sp\u00f3jrzmy na poni\u017csze zestawienie r\u00f3\u017cnic mi\u0119dzy tymi dwoma gatunkami:<\/strong><\/h4>\n
\n
\n
\n
Przyk\u0142ady kultowych powie\u015bci sci-fi:<\/h2>\n
1. Autostopem przez galaktyk\u0119 \u2013 Douglas Adams, t\u0142um. Pawe\u0142 Wieczorek, Wydawnictwo Zysk i S-ka<\/h3>\n
![\"Czym](\"https:\/\/i0.wp.com\/woblink.com\/blog\/wp-content\/uploads\/68f6e6e0d8ef6.jpeg?resize=206%2C300&ssl=1\")
<\/a>2. Czas poka\u017ce \u2013 Marta Koz\u0142owska, Wydawnictwo Literackie<\/h3>\n
![\"Czym](\"https:\/\/i0.wp.com\/woblink.com\/blog\/wp-content\/uploads\/69743ee25cc55.jpeg?resize=210%2C300&ssl=1\")
<\/a>3. Pami\u0119tniki Mordbota \u2013 Martha Wells, t\u0142um. Marek Pawelec, Wydawnictwo Mag<\/h3>\n
![\"Czym](\"https:\/\/i0.wp.com\/woblink.com\/blog\/wp-content\/uploads\/673c0870e1f48.jpeg?resize=188%2C300&ssl=1\")
<\/a>4. W\u0119druj\u0105ca Ziemia \u2013 Liu Cixin, t\u0142um. Andrzej Jankowski, Wydawnictwo REBIS<\/h3>\n
![\"Ok\u0142adka](\"https:\/\/i0.wp.com\/woblink.com\/blog\/wp-content\/uploads\/67e37b0bef268.jpeg?resize=196%2C300&ssl=1\")
<\/a>5. Staro\u015b\u0107 aksolotla \u2013 Jacek Dukaj, Wydawnictwo Literackie<\/h3>\n
![\"Ok\u0142adka](\"https:\/\/i0.wp.com\/woblink.com\/blog\/wp-content\/uploads\/67aabd0377848.jpeg?resize=203%2C300&ssl=1\")
<\/a>