Coś może być baśniowe lub bajkowe, ktoś może pleść bajki lub być jak z bajki. „Bajka” i „baśń” w naszej kulturze językowej często występują zamiennie, choć dla językoznawców, polonistów różnica jest zasadnicza. Zatem żeby zaspokoić naszą ciekawość lub przygotować się do lekcji polskiego – raz na zawsze rozwiejemy wątpliwości na temat tego, czym właściwie jest baśń.

Czym baśń się różni od bajki? Poznaj jasne, konkretne definicje i znajdź baśniowe ebooki dla siebie lub rodziny!

Co to jest baśń?

Baśń to nic innego, jak jeden z gatunków epickich (czyli jednego z trzech głównych rodzajów literackich, obok liryki i dramatu; epika posiada narrację, fabułę i akcję). Jej fundamentem są często podania ludowe i lokalny folklor. Tym, co najbardziej wyróżnia baśń, jest swobodne mieszanie się elementów realistycznych z nadprzyrodzonymi. W tym świecie smoki, wróżki i mówiące zwierzęta są tak samo naturalne jak drwale czy królowie.

Czym różni się baśń od bajki?

Bajka jest krótkim utworem epickim, którego puentą jest morał; może on być umieszczony zarówno na początku lub końcu bajki lub bezpośrednio z niej wynikać. Bajki często bywają żartobliwe lub wierszowane, ich bohaterami są zarówno ludzie, jak i zwierzęta czy zjawiska – przedstawione jako uosobienie danej cechy charakteru czy poglądu. Jest to gatunek mający swój początek już w starożytności – np. bajki Ezopa, znane ze swoich zwierzęcych postaci. Celem bajki jest wybrzmienie morału, przestroga i nauka pożądanych cech społecznych.

Jakie cechy ma baśń? 

Jeśli zastanawiasz się, jakie ma cechy baśń, oto lista elementów, które pozwolą Ci rozpoznać ten gatunek bezbłędnie:

• nieokreślony czas i miejsce akcji – a więc rzecz będzie się dziać przykładowo „dawno, dawno temu”, „w odległej krainie” czy „za siedmioma górami, za siedmioma lasami”. Brak realnego odniesienia do świata rzeczywistego podkreśla uniwersalność baśni oraz rozmycie granicy pomiędzy światem prawdziwym, a fantastycznym;
• walka dobra ze złem – w baśni kluczowe jest przedstawienie dwóch stron konfliktu i odniesienie się do pierwotnych archetypów dobra i zła, które są niepodważalne. Zło w tych utworach często jest silniejsze i ma większą moc, niż dobro, lecz mimo to udaje się je przezwyciężyć;
• występowanie motywów wędrownych (obiegowych) – motyw wędrowny to taki, który jest uniwersalny dla wielu różnych dzieł literackich i ma jasno określoną funkcję oraz cechy. Bierze udział w wielu baśniach, lecz symbolizuje zazwyczaj to samo. Może to być zdarzenie, rzecz lub postać, a więc motywem wędrownym w baśni będzie często księżniczka, dzielny młodzieniec, smok, przemiana, wędrówka, mędrzec, prostaczek o dobrym sercu, czarownica etc.;
• przenikanie się świata fantastycznego z realnym – wspominane już postaci czy zjawiska nadprzyrodzone występują w baśni na równi z elementami naszej rzeczywistości. Nie będzie to więc historia ani zupełnie możliwa, ani zupełnie pomijająca elementy realistyczne. Przenikanie się jest płynne i przedstawione w sposób naturalny;
• ludowa mądrość – baśń ma za zadanie kształtowanie charakteru i uczenie właściwych postaw, a osiąga to często przez oparcie się o miejscowe legendy, mity czy wierzenia, jak też opowieści przekazywane ustnie lub sagi. Baśń wykorzystuje istniejące już w kulturze elementy i bazuje na nich, by nauka z niej płynąca była zrozumiała, a czytelnik z łatwością utożsamiał się z jej bohaterem czy bohaterką.

Dla kogo czytanie baśni?

Baśnie to utwory, które wielu z nam towarzyszą już od najwcześniejszego dzieciństwa. Nic dziwnego – wszak zdają się być stworzone, by wspierać rozwój wyobraźni małego człowieka. Poprzez łączenie rzeczywistego z fantastycznym i pokazywaniu, że marzenia nie mają granic możliwości. Małym i nieco starszym dzieciom wpajają też pozytywne i pożądane postawy społeczne. Uczą stawania po stronie dobra, pomagania sobie nawzajem i przezwyciężania trudności. Przygotowują na to, że w ich przyszłym życiu być może nie zawsze będzie łatwo, lecz zawsze warto wierzyć we własną siłę i kierować się kompasem moralnym.

Nie tylko dzieci jednak mogą skorzystać na czytaniu baśni. Dorosłym lektura klasycznych opowieści może zapewnić wspaniałą podróż w czasie, do okresu własnego dzieciństwa. W końcu wybierając książki dla naszych pociech, często kierujemy się swoimi dawnymi ulubionymi pozycjami, a czytanie ich przynosi ze sobą czar nostalgii i wspomnień. Bez obaw można więc stwierdzić, że baśń to gatunek dla osób w każdym wieku, którą można czytać wspólnie w rodzinnym gronie.

Ebooki z baśniami

Poniżej znajdziesz nasze zestawienie najpiękniejszych baśni dla Ciebie i Twojej rodziny w wygodnym formacie e-booków.

1. Brzydkie kaczątko— Hans Christian Andersen, tłum. Cecylia Niewiadomska, wyd. Saga Egmont

Chyba każdy z nas choć raz w życiu czuł się, jakby nie do końca pasował do innych – szczególnie w dzieciństwie, kiedy dopiero uczymy się nawiązywać relacje i akceptacja rówieśnicza jest dla nas bardzo ważna. W tej klasycznej baśni tytułowe brzydkie kaczątko różni się od innych kaczuszek – żółciutkich, puszystych i uroczych – i jest przez to okrutnie wyśmiewane. W samotności doświadcza losu wyrzutka, którego nikt nawet nie próbuje zrozumieć. Dopiero dorastając dowiaduje się, że tak naprawdę cały czas było pięknym łabędziem. Że bycie innym wcale nie oznacza bycia gorszym. „Brzydkie kaczątko” to wzruszająca i mądra opowieść o tolerancji i akceptacji zarówno rówieśników, jak i samego siebie. O pięknie, które każdy z nas nosi w sobie i docenianiu różnorodności.

2. Chatka Puchatka— Alan Alexander Milne, tłum. Irena Tuwim, Wydawnictwo Nasza Księgarnia

Przygody Kubusia Puchatka już od prawie stu lat cieszą się niesłabnącą popularnością. Regularnie adaptowane są w coraz to nowszych odsłonach na wielkim ekranie. Nic dziwnego – ta wyjątkowo ciepła opowieść o chłopcu Krzysiu i jego pluszowym Misiu o Bardzo Małym Rozumku nie przestaje kraść serc kolejnym pokoleniom czytelników. Bohaterowie przeżywają niesamowite przygody w Stumilowym Lesie, ucząc się wspólnie rozwiązywać przeszkody, świętować małe zwycięstwa i dbać o swoich przyjaciół. Tygrysek, Prosiaczek, Kłapouchy i cała reszta leśnych mieszkańców uczą i bawią, jednocześnie oferując bezpieczną przystań z dala od codziennych problemów.

3. Most do Terabithii— Katherine Paterson, tłum. Alicja Skarbińska, Wydawnictwo Nasza Księgarnia

Marzący o karierze biegacza Jesse i pomysłowa chłopczyca Leslie to dwójka dziesięciolatków, których łączy sekret nie z tej ziemi. Początkowo wrogo do siebie nastawieni – Leslie okazuje się biegać szybciej niż wszyscy chłopcy i jest wyśmiewana z powodu swojej osobliwej rodziny – znajdują wspólny cel w znalezieniu ucieczki od trosk tego świata. Tak oto po raz pierwszy przekraczają strumień do krainy, którą nazywają Terabithia. Można się tam dostać jedynie za pomocą magicznej liny poprowadzonej na wskroś rzeki, która staje się granicą pomiędzy światami.

„Most do Terabithii” to książka, której autorka we wspaniale autentyczny sposób przedstawia uczucia i świat oczami dojrzewających dzieci. Porusza również motyw śmierci i straty, lecz robi to w sposób mądry i delikatny, nie pozostawiając młodego czytelnika sam na sam z tematem żałoby. Jest to zdecydowanie jedna z najbardziej wzruszających współczesnych baśni, doczekała się też hitowej ekranizacji w filmie fabularnym z 2007 roku.

4. Baśnie Braci Grimm — wyd. Armoryka

Pierwsze wydania swoich baśni Bracia Grimm opublikowali już na początku XIX wieku. Jest to absolutny klasyk literatury, wznawiany wciąż aż do dziś – 200 lat od premiery! Niemieccy autorzy w swoich opowieściach wyraźnie podkreślają jedną z najważniejszych cech baśni, czyli walkę dobra ze złem i nieugiętą moralność. Czerwony Kapturek, Jaś i Małgosia, Śnieżka i wiele innych tytułów to znane i lubiane baśnie. Sięgnij po „Baśnie Braci Grimm”, jeżeli chcesz poczuć klimat opowieści snutych przez babcię przy kominku, klimat szlachetnych bohaterów i ponadczasowych mądrości.

5. Osobliwy dom pani Peregrine — Ransom Riggs, tłum. Małgorzata Hesko-Kołodzińska, wyd. Media Rodzina

„Osobliwy dom pani Peregrine” to światowy bestseller, który w 2016 doczekał się wykonanej z rozmachem adaptacji filmowej. To piękna opowieść o przygodzie, szukaniu własnych korzeni i tożsamości. W książce śledzimy losy 16-letniego Jacoba, który po tajemniczej śmierci swojego dziadka udaje się do Walii. Tam ma nadzieje zrozumieć historię swojej rodziny i zobaczyć na własne oczy wszystko to, o czym dziadek zwykł mu opowiadać. Jacob napotyka na swojej drodze tajemnicze wskazówki, które w końcu prowadzą go do dawnego sierocińca. Mieszkańcy okazują się być zaklęci w czasie – zatrzymał się on tam bowiem  pewnego niezwykłego dnia 1940 roku. Nasz bohater ma szansę poznać dawnych przyjaciół rodziny i odkryć swój własny, unikalny dar. „Osobliwy dom pani Peregrine” to wspaniała lektura dla dzieci i nastolatków. Burzliwy czas dojrzewania często sprawia, że czujemy się nieco „inni”. W tej książce jednak odmienność okazuje się być czymś pozytywnym, a tych „innych” jest wokół nas więcej, niż myślimy.

Baśnie w języku obcym

Znane i lubiane baśnie to doskonały materiał do nauki języków obcych. Poniżej znajdziesz zestawienie kilku z wielu dostępnych w księgarni internetowej Woblink baśni w językach obcych i dwujęzycznych.

1. The Little Mermaid, Hans Christian Andersen, wyd. Siedmioróg

Pokochana przez pokolenia czytelników córka Neptuna swoją historią do dziś inspiruje i uczy. „The little Mermaid” to opowieść o Arielce, małej syrence o wielkiej ciekawości świata. Podwodne królestwo pełne jest bogactwa i dobra, lecz uwagę naszej bohaterki skradło coś zgoła innego – ludzie. Zarówno ojciec, jak i siostry Arielki są mocno zaniepokojeni jej zainteresowaniami. Świat ludzi jest postrzegany jako groźny i niepewny; aż do ukończenia piętnastego roku życia wszystkie syrenki mają absolutny zakaz zbliżania się do lądu.

Arielka dotrzymuje obietnicy danej ojcu i czeka z niecierpliwością do dnia swoich urodzin. Gdy ten nadchodzi, bohaterka rusza odkrywać nieznany świat i podczas gwałtownego sztormu ratuje przystojnego młodzieńca. Ten okazuje się być samym księciem. Arielka coraz bardziej tęskni do świata ludzi i pragnie połączyć się z ukochanym. Cena zejścia na ląd okazuje się jednak okrutnie wysoka.

„The Little Mermaid” to ponadczasowa opowieść o miłości i poświęceniu, o chęci odkrywania nieznanego i o podejmowaniu niemożliwych decyzji.

2. Śpiąca Królewna Спляча Красуня— Maria Pietruszewska, wyd. Literat

Ta książeczka to wspaniała adaptacja baśni o Śpiącej Królewnie dla nieco młodszych dzieci. Zawiera kolorowanki, a ponadto napisana jest w dwóch językach – polskim i ukraińskim. To opowieść o pięknej królewnie, która była bardzo kochana przez swoich rodziców, jednak padła ofiarą niecnego planu złej czarownicy. Bohaterka skaleczyła się zaklętym wrzecionem i zapadła w stuletni sen. Żadne lekarstwo nie było w stanie złamać klątwy. Mógł to zrobić jedynie królewicz, który pokochał królewnę całym sercem. To klasyczna baśń o sile miłości, która przezwycięża najstraszniejsze zło.

3. Czarnoksiężnik z Krainy Oz. Angielski z Lymanem Frankiem Baumem — L. Frank Baum, Ilya Frank, wyd. Frank Books

Powyższa pozycja z serii „Angielski przy okazji” to doskonały pomysł na naukę języka w sposób przyjemny i skuteczny. Zastosowana metoda polega na umieszczeniu obok tekstu w języku angielskim bezpośredniego tłumaczenia na polski. Dzięki czemu uczymy nasz mózg łączenia obu z nich w jeden sens.

„Czarnoksiężnik z Krainy Oz” to doceniona przez pokolenia czytelników i krytyków opowieść o małej Dorotce. Wraz z pieskiem Toto przeniesiona zostaje w magiczną krainę Oz. By powrócić do domu, musi udać się do potężnego czarnoksiężnika. Po drodze spotyka innych podróżnych, takich jak Strach na Wróble, Tchórzliwy Lew czy Blaszany Drwal. Każdy z nich ma własną prośbę do czarodzieja. Ich wspólne przygody z Dorotką uczą nas wiary we własne możliwości i odwagi w stawaniu po stronie dobra.