Książki o Holokauście, po które warto sięgnąć

Wpis zaktualizowany: 16.02.2026

27 stycznia obchodzimy Międzynarodowy Dzień Pamięci o Holokauście oraz rocznicę wyzwolenia niemieckiego nazistowskiego obozu koncentracyjnego Auschwitz-Birkenau. Z tej okazji, zebraliśmy książki o Holokauście, które poruszają temat Zagłady – od dzienników, przez reportaże, po powieści graficzne.

Spis treści

• Książki o Holokauście, które warto przeczytać:
  • Dzienniki
  • „Zdążyć przed Panem Bogiem” i „Rozmowy z katem”
  • „Biedni ludzie z miasta Łodzi”
  • „Człowiek w poszukiwaniu sensu” – Viktor E. Frankl
  • „Dzieci getta” – Magda Łucyan
  • „Oskarżam Auschwitz. Opowieści rodzinne” – Mikołaj Grynberg
  • „Dziewczynka z walizki” – David Serrano Blanquer
  • „Rudowłosa z Auschwitz. Historia prawdziwa” – Nechama Birnbaum
  • Komiks i powieść graficzna
  • Antologia

27 stycznia 1945 roku żołnierze Armii Czerwonej wyzwolili obóz Auschwitz, a także obóz Auschwitz Birkenau II.
Międzynarodowy Dzień Pamięci o Ofiarach Holocaustu został ustanowiony 1 listopada 2005 roku przez Zgromadzenie Ogólne ONZ. Celem tego niezwykle ważnego święta jest uczczenie pamięci ofiar zgładzonych podczas II Wojny Światowej przez nazistowskie Niemcy.

Tradycyjne obchody Międzynarodowego Dnia Pamięci o Holokauście i wyzwolenia niemieckiego nazistowskiego obozu koncentracyjnego i zagłady Auschwitz są organizowane głównie w Miejscu Pamięci Auschwitz-Birkenau. Najważniejszymi gośćmi są więźniowie obozu.

Przewodnim motywem tegorocznej 79. rocznicy będzie człowiek. Wizualnym symbolem motywu będą twarze więźniów Auschwitz, które zostały uwiecznione na rysunkach wykonanych w czasie istnienia obozu, a także po wojnie.

Jak wyjaśnia dyrektor Muzeum Auschwitz dr Piotr M. A. Cywiński:

Auschwitz kojarzy się dziś wielu przede wszystkim z terenem: z drutami kolczastymi, z barakami, czy wieżami wartowniczymi. To pusta przestrzeń wypełniona reliktami architektury obozowej. Tymczasem dramat i znaczenie Auschwitz dotyczy nie reliktów, a Człowieka. Ponad miliona ludzi, ofiar zamordowanych, zamęczonych i osób ocalałych. To ich twarze – narysowane przez nich samych – chcemy przypomnieć w przededniu 80. rocznicy wyzwolenia, która nastąpi za rok: 27 stycznia 2025 roku

Książek poruszających temat Shoah powstało wiele – znaczna część z nich skupia się na pokazaniu doświadczenia wojny, Zagłady i obozowej rzeczywistości. W tekście zebraliśmy zarówno tytuły, które od razu przychodzą na myśl w kontekście Holokaustu, jak i te mniej znane.

Książki o Holokauście, które warto przeczytać:

Dzienniki

Najpopularniejszym dziennikiem, w którym przedstawiono piekło wojny jest „Dziennik” Anne Frank. Pisała go jako nastoletnia dziewczynka ukrywająca się w mieszkaniu razem z bliskimi, a adresatką wpisów była jej fikcyjna przyjaciółka Kitty. Opisywała codzienne życie w ukryciu dwóch rodzin, które zostały skazane na swoje nieustanne towarzystwo, a także wydarzenia wojenne, w tym pogłoski o masowym mordowaniu Żydów.

Kolejnym tytułem jest „Dziennik” Dawida Sierakowiaka będący świadectwem życia w łódzkim getcie. Dawid opisywał fatalne warunki życia i pracy, a także wszechobecny głód.

Pamiętniki pisała (z będzińskiego getta) także Rutka Laskier, czternastoletnia Żydówka. Przy opuszczaniu getta dziewczyna ukryła pamiętnik pod schodami. Odnalazła go jej koleżanka Stanisława Sapińska. To jedne z najlepszych książek o tematyce wojennej i obozowej.

„Zdążyć przed Panem Bogiem” i „Rozmowy z katem”

Powyższe tytuły są jednymi z najpopularniejszych pozycji opisujących piekło II wojny światowej. „Zdążyć przed Panem Bogiem” to wywiad rzeka, jaki przeprowadziła Hanna Krall z jednym z przywódców powstania w warszawskim getcie, Markiem Edelmanem. Mężczyzna opowiada głównie o zdarzeniach, jakie miały miejsce w czasie powstańczych walk do kwietnia do maja 1943 roku.

„Rozmowy z katem” Kazimierza Moczarskiego są zapisem rozmowy Moczarskiego i generała SS Jürgena Stroopa, którzy dzielili celę śmierci. Jeśli szukasz wyjątkowych książek o obozach koncentracyjnych, te z pewnością przypadną Ci do gustu.

„Biedni ludzie z miasta Łodzi”

Mówiąc o książkach o tematyce wojennej i obozowej, należy wspomnieć o pozycji, w której w wyczerpujący sposób poruszono temat getta w Łodzi jest tytuł Stevena Sem-Sandberga „Biedni ludzie z miasta Łodzi”. Autor opisał w nim Chaima Mordechaja Rumkowskiego. To kontrowersyjna postać, którą określano mianem władcy łódzkiego getta. Przez jednych nazywany bohaterem, przez innym odrażającym kolaborantem. „Biedni ludzie z miasta Łodzi” nie skupiają się wyłącznie na jego postaci, ale ukazują również zwyczajnych mieszkańców getta i ich walkę o przeżycie.

„Człowiek w poszukiwaniu sensu” – Viktor E. Frankl

To głęboka lekcja o tym, jak odnaleźć życiowy sens w najbardziej nieludzkich warunkach. Frankl, psychiatra i więzień Auschwitz, pokazuje, że człowieka nie definiuje wyłącznie cierpienie. W pierwszej części dzieli się osobistym doświadczeniem walki o zachowanie godności i wewnętrznej wolności.

W drugiej – przedstawia podejście terapeutyczne oparte na przekonaniu, że najważniejszą siłą napędową człowieka jest potrzeba sensu. „Człowiek w poszukiwaniu sensu” nie daje prostej recepty na zmaganie się z poczuciem pustki, ale uzmysławia, że nawet w najtrudniejszych sytuacjach, można doszukać się powodów do życia.

„Dzieci getta” – Magda Łucyan

Historia zawarta w książce pomaga zrozumieć wojnę z perspektywy najmłodszych, którym odebrano dzieciństwo, zanim zdążyli je naprawdę przeżyć. Wspomnienia ocalałych pokazują, jak szybko bezpieczny i stabilny świat może zamienić się w rzeczywistość głodu, strachu i codziennej walki o życie.

„Dzieci getta” uczą wrażliwości i przypominają, że za wielkimi liczbami i historycznymi datami kryją się konkretne twarze, emocje i utracone marzenia. Warto sięgnąć po tą lekturę, aby lepiej zrozumieć, jak działa mechanizm wykluczenia, dehumanizacji i obojętności.

„Oskarżam Auschwitz. Opowieści rodzinne” – Mikołaj Grynberg

To spojrzenie na Holokaust z perspektywy drugiego pokolenia – dzieci ocalałych. Autor oddaje głos osobom, które dorastały w cieniu traumy swoich rodziców. Ich opowieści pokazują, że wojna nie kończy się wraz z podpisaniem pokoju. Jej echo potrafi rozbrzmiewać w rodzinach przez dekady.

„Oskarżam Auschwitz. Opowieści rodzinne” to historia szczególnie ważna dla zrozumienia wpływu rodzinnej historii na własną tożsamość. Uczy empatii wobec zagojonych ran z przeszłości. Uzmysławia także, jak ważny jest dialog i poruszanie trudnych tematów, żeby poczuć się zrozumianym.

„Dziewczynka z walizki” – David Serrano Blanquer

„Dziewczynka z walizki” opowiada historię półtorarocznej Gizy, którą wyniesiono z warszawskiego getta w pielęgniarskiej walizce. Książka nie jest jedynie opowieścią o wojennym ocaleniu. To przede wszystkim poruszająca historia o tożsamości, utraconych więziach i potrzebie przynależności. Giza dorasta w innej rodzinie, później wyjeżdża do Urugwaju i buduje tam swoje dorosłe życie

Przez lata nie wie, kim naprawdę jest i jak dramatyczne były okoliczności jej ocalenia. Równolegle Danuta, która traktowała ją jak siostrę, przez dekady próbuje odnaleźć dziewczynkę. Ich ponowne spotkanie po 65 latach pokazuje, że pewne relacje nie przestają istnieć mimo upływu czasu i brutalnej przeszłości. Lektura pomaga zrozumieć, jak wojna wpływa nie tylko na tych, którzy ją pamiętają, ale też na tych, którym odebrano możliwość pamiętania.

„Rudowłosa z Auschwitz. Historia prawdziwa” – Nechama Birnbaum

Nechama Birnbaum w książce opowiada historię swojej babci, Rosie Greenstein. Ukazuje zarówno życie codzienne kochającej się rodziny, jak i brutalną rzeczywistość obozów Auschwitz, Bergen-Belsen i Theresienstadt. Autorka przybliża kulturę i obyczaje żydowskiej społeczności sprzed wojny oraz dramat Holokaustu z perspektywy młodej dziewczyny.

Historia Rosie, która zmarła w 2022 roku w wieku 96 lat, dołącza do najważniejszych świadectw ocalałych. „Rudowłosa z Auschwitz. Historia prawdziwa” jest poruszającą opowieścią o odwadze, nadziei i sile przetrwania w nieludzkich warunkach.

Komiks i powieść graficzna

O Holokauście można opowiadać na wiele sposobów – w tym przez komiks. Przede wszystkim warto zwrócić uwagę na „Maus” Arta Spiegelmana. Artysta pokazał Holokaust w przełomowy sposób, a także poruszył ważny temat przynależności do „drugiego pokolenia świadków”.

Podobne zagadnienie podejmuje również Michel Kichka w powieści graficznej „Drugie pokolenie. Czego nie powiedziałem mojemu ojcu”, w której opisuje życie w cieniu Holokaustu i zmaganie się z traumą, której osobiście się nie doświadczyło.

Antologia

Jedną z obszerniejszych publikacji dotyczących Zagłady jest antologia „Pamięć Shoah. Kulturowe reprezentacje i praktyki upamiętnienia”. Jest to zbiór ponad osiemdziesięciu esejów, których autorami są cenieni badacze polscy i zagraniczni. Inspiracją do powstania książki była międzynarodowa konferencja naukowa. Eseje są bardzo różnorodne i podejmują najróżniejsze aspekty Holokaustu.

Wartościowych ebooków o II wojnie światowej, a także książek o tematyce wojennej i obozowej, które opisują II wojnę światową i Holokaust jest bardzo wiele. W tekście pokazaliśmy zaledwie kilkanaście tytułów. Warto czytać publikację poświęcone tej tematyce, aby nigdy nie zapomnieć o tej potwornej zbrodni i nie pozwolić, by się kiedykolwiek powtórzyła.