TOP 10 najlepszych książek dla mężczyzn
Szukasz literatury, która nie boi się trudnych pytań, ale nie stroni też od prostych przyjemności? Potrzebujesz książki, która będzie jak rozmowa z dobrym kumplem przy ognisku? Oto ranking najlepszych książek dla mężczyzn, wybranych spośród różnych gatunków.
Męska półka
Stworzenie rankingu literatury, która jest tylko zbiorem dobrych książek, ale mapą męskich doświadczeń, to zadanie wymagające wyczucia i pogłębionej analizy. Nasze zestawienie 10 najlepszych książek dla mężczyzn to kolekcja starannie dobranych lektur, które będą jak ekscytująca wyprawa w nieznane z paczką przyjaciół. Od najdzikszych ostępów przyrody, przez kosmiczne dylematy, aż po męskie zdrowie i odkłamywanie historii. To zestawienie udowadnia, że czytanie to jedna z najbardziej męskich rzeczy, jakie możesz dla siebie zrobić.
Nowa definicja siły
Mijają dekady, zmieniają się rządy i ustroje, a pytanie „co to znaczy być mężczyzną?” wciąż powraca jak bumerang. Kiedyś odpowiedź była prosta, wręcz ciosana z kamienia: siła, milczenie, ciężka praca, tłumienie emocji; to trochę tak, jakby chcieć z żyjącego człowieka zrobić niewzruszoną skałę. Dziś wizja tej skały zaczyna pękać – i bardzo dobrze. Przez szczeliny wchodzi światło. Współczesna męskość to mozaika. To już nie tylko twardość, ale i elastyczność. To odwaga przyznania się do błędu, ciekawość świata, a czasem po prostu umiejętność odpuszczenia. Wreszcie – to pewność siebie wynikająca z wewnętrznej zgody na bycie sobą. Szukanie własnej drogi i przecieranie własnego szlaku, niezależnie od internetowych krzykaczy wmawiających nam, czym powinna być męskość. Bo męskość to po prostu mężczyzna. A mężczyzna to przecież pełnowymiarowy, czujący, myślący człowiek – nie zimna skała.
Współczesny mężczyzna to badacz. To ktoś, kto potrafi naprawić cieknący kran, ale też zapytać o sens istnienia. To ojciec, który nie wstydzi się wzruszenia, i partner, który szuka zrozumienia, a nie tylko racji. Literatura jest w tym procesie kluczowa. To poligon doświadczalny, na którym możemy testować różne scenariusze życia bez ponoszenia ryzyka. To lustro, w którym przeglądamy się bez filtrów z Instagrama i korporacyjnych masek.
Baza w betonowej dżungli
Żyjemy w kulturze hałasu i za****dolu. Powiadomienia, deadline’y, oczekiwania społeczne, polityczne spory – to wszystko tworzy szum, który zagłusza nasze własne myśli. Dawniej mężczyźni mieli swoje gabinety, warsztaty w garażu albo po prostu wychodzili „na polowanie”. Dziś taką przestrzenią wyłączności staje się książka.
Dobra lektura to Twoja osobista baza operacyjna. To azyl. Kiedy otwierasz książkę, stawiasz niewidzialny mur, za który wstęp mają tylko ci, których sam zaprosisz. To czas na regenerację, naoliwienie trybików intelektu, na „reset systemu”. Poniższy ranking to zestaw dziesięciu narzędzi, dziesięciu kluczy do różnych drzwi w Twojej głowie. Niektóre z nich otwierają komnaty pełne śmiechu, inne prowadzą do piwnic, w których kiedyś schowaliśmy strach, a jeszcze inne wyprowadzają nas na dach, skąd widać horyzont historii.
Zaparz więc kawę lub herbatę – taką, jak lubisz. Usiądź w ulubionym fotelu. Przed Tobą dziesięć historii, dziesięć światów, dziesięć perspektyw. Wybierz tę, która rezonuje z tym, kim jesteś dzisiaj, albo z tym, kim chcesz stać się jutro.
Podróże
1. Dzikie Bieszczady. 100 nieznanych miejsc blisko natury – Martin Martinger, Wydawnictwo Bezdroża
Dla wielu Polaków te góry to synonim wolności i ostatecznej ucieczki. „Rzucić wszystko i wyjechać w Bieszczady” stało się memem, ale pod warstwą żartu kryje się głęboka tęsknota za prostotą. Martin Martinger, przewodnik górski z wieloletnim doświadczeniem, udowadnia, że pomiędzy wydeptanym szlakiem na Tarnicę a deptakiem w Solinie wciąż czekają na Ciebie ostoje dawnej, bieszczadzkiej dziczy.
Dzikie Bieszczady to antyprzewodnik dla tych, którzy nienawidzą tłumów. Autor zabiera nas w miejsca, których nie znajdziesz na popularnych mapach; zbacza z utartych szlaków. Prowadzi do zapomnianych cmentarzy, gdzie kamienne krzyże znikają pod mchem. Zdziczałe sady pozostają milczącymi świadkami wysiedleń przeprowadzonych w ramach Akcji Wisła. Pośrodku niczego stoją cerkiewki, do których nie prowadzi żadna ścieżka. W dzikich potokach i leśnych ostępach wciąż królują niedźwiedzie i wilki.
To lektura sensoryczna. Czytając, czujesz zapach mokrego listowia, chłód porannej mgły i dym z ogniska. Martinger uczy męskiego spojrzenia na naturę – spojrzenia pełnego szacunku, ciszy i uważności. To nie jest książka o zaliczaniu szczytów, ale o byciu obecnym. O umiejętności patrzenia tam, gdzie inni tylko rzucają okiem.
W świecie, w którym wszystko jest „smart„, „connected” i „online„, Dzikie Bieszczady są manifestem analogowego życia. To propozycja dla mężczyzny, który czuje, że miasto wysysa z niego energię. Nawet jeśli nie możesz już jutro spakować plecaka, ta książka da Ci namiastkę tej dzikości. Pozwoli Twojej głowie odpocząć w cieniu drzew karpackiej puszczy. To opowieść o tym, że prawdziwa przygoda czeka na nas w miejscach, które już znamy – wystarczy wkroczyć między prastare buki i pójść za echem bojkowskich pieśni.
2. Wszystko za życie – Jon Krakauer, tłum. Rafał Lisowski, Wydawnictwo Czarne
Kultowa książka, biblia współczesnych włóczęgów, ale też jeden z najbardziej wstrząsających reportaży o cenie marzeń. Historia Christophera McCandlessa, chłopaka z dobrego domu, który po studiach oddał wszystkie pieniądze, porzucił samochód i pod przybranym nazwiskiem Alexander Supertramp wyruszył na Alaskę, by żyć w zgodzie z naturą.
Jon Krakauer, sam będąc doświadczonym alpinistą i człowiekiem, który rozumie zew ryzyka, nie ocenia McCandlessa w jednoznaczny sposób. Nie robi z niego ani świętego, ani szaleńca. Tworzy za to pogłębiony portret psychologiczny młodego mężczyzny, który dusi się w hipokryzji społeczeństwa konsumpcyjnego. McCandless to archetyp buntownika, który drzemie w każdym z nas – tego głosu, który mówi: „Nie chcę tej kariery, nie chcę tego kredytu. Chcę czuć, że żyję naprawdę”.
Wszystko za życie to lektura bolesna i oczyszczająca, to wnikliwe studium męskiego idealizmu. Zmusza do konfrontacji z własnymi definicjami wolności. Czy męskość to samowystarczalność posunięta do granic absurdu? Czy można odciąć się od ludzi i zachować człowieczeństwo? Krakauer splata losy Supertrampa z historiami innych podróżników i własnymi doświadczeniami, tworząc traktat o relacjach, o gniewie, który napędza do działania i o naturze, która jest piękna, ale też bezlitośnie obojętna na nasze nadzieje.
Czytając tę książkę, poczujesz chłód alaskańskiej zimy przenikający do szpiku kości. Słyszysz stukot pociągów i wizg samochodu kolejnego kierowcy, który nie wziął Cię na stopa. To przestroga, ale i inspiracja. Krakauer pokazuje, że życie nabiera smaku tylko wtedy, gdy jest przeżywane z pasją, choćby ta pasja miała prowadzić na krawędź przepaści. Lektura obowiązkowa dla każdego mężczyzny, który kiedykolwiek marzył o ucieczce. Dla każdego, który tęskni za czymś namacalnie, boleśnie prawdziwym – ale przez to uwalniającym.
Fantastyka
3. Imię wiatru – Patrick Rothfuss, tłum. Jan Karłowski, Wydawnictwo REBIS
Imię wiatru to prawdziwie epicka opowieść o Kvothe – legendarnym magu, muzyku i awanturniku, który postanowił opowiedzieć swoją prawdziwą historię przygodnie napotkanemu skrybie – od samych burzliwych początków. Czasów, gdy nikt nie znał jego imienia, dopiero co stracił rodziców, a pierwsze życiowe mądrości zdobywał w brutalny sposób na brukowanych ulicach.
To, co w tej książce rezonuje z męską wrażliwością, to kult kompetencji i nauki. Kvothe nie jest wybrankiem, któremu moc spada z nieba. Wszystko, co osiąga, zdobywa ciężką pracą, sprytem, a czasem bezczelnością. To opowieść o biedzie, o walce o przetrwanie na ulicach miasta, o mozolnym zdobywaniu wiedzy na Uniwersytecie, gdzie nauka magii przypomina skomplikowaną inżynierię i chemię.
Styl Rothfussa jest gęsty i liryczny, a świat powieści skonstruowany z tolkienowskim rozmachem i dbałością o detale. To książka o sile opowieści – o tym, jak budujemy własną reputację, jak tworzymy mit wokół własnej osoby. Kvothe to bohater pełen wad: jest pyszny, impulsywny, pamiętliwy. Ale jest też niesamowicie utalentowany i zdeterminowany. Ponadto wątek muzyki, która jest dla bohatera ważniejsza niż magia, dodaje tej historii niezwykłej głębi emocjonalnej.
Imię wiatru to także piękna, choć tragiczna historia o stracie i poszukiwaniu zemsty, które staje się obsesją. To książka dla mężczyzn, którzy cenią inteligencję. Którzy wiedzą, że słowa mogą ranić mocniej niż miecze, i którzy w literaturze szukają nie tylko akcji, ale i piękna języka. To opowieść o dojrzewaniu, o pierwszych miłościach i o tym, że czasem największym demonem, z jakim musimy walczyć, jest nasza własna duma.
4. Problem trzech ciał – Liu Cixin, tłum. Andrzej Jankowski, Wydawnictwo REBIS
Przygotuj się na intelektualne trzęsienie ziemi. Liu Cixin, czołowy chiński autor science-fiction, stworzył dzieło, które wykracza poza ramy gatunku. To twarde Sci-Fi w najczystszej postaci, gdzie fizyka kwantowa, astrofizyka i nanotechnologia splatają się z historią Rewolucji Kulturalnej w Chinach. Jeśli podobała Ci się Diuna Herberta – Problem trzech ciał Cię zachwyci!
Tytułowy problem to zagadnienie z gatunku astrofizyki i inżynierii kosmicznej, ale w książce staje się metaforą nieprzewidywalności losów cywilizacji. Ludzkość nawiązuje pierwszy kontakt z obcą inteligencją – Trisolaris. Ale zapomnij o swojskim E.T. czy heroicznych bohaterach Gwiezdnych Wojen. To jest zimna, brutalna gra o przetrwanie w ciemnym lesie wszechświata.
Problem trzech ciał stawia fundamentalne pytania o rolę naszego gatunku i zasadność jego istnienia. Czy warto ratować ludzkość, która jest wadliwa? Jak zachowalibyśmy się w obliczu zagrożenia, które nadejdzie dopiero za 400 lat? To książka dla umysłów analitycznych, dla inżynierów, programistów, myślicieli. Liu Cixin pokazuje naukę jako narzędzie walki, a naukowców jako żołnierzy na pierwszej linii frontu.
To także fascynujące spojrzenie na inną kulturę. Perspektywa chińska różni się od zachodniej – tu kolektyw jest ważniejszy niż jednostka, a poświęcenie ma inny wymiar. Problem trzech ciał wywołuje egzystencjalny dreszcz. Sprawia, że patrząc w nocne niebo, poczujesz się nieskończenie mały, a jednocześnie dumny z potęgi ludzkiego rozumu, który próbuje to wszystko ogarnąć. To literatura wagi ciężkiej, która zostaje w głowie na lata.
5. Złodziej czasu – Terry Pratchett, tłum. Piotr W. Cholewa, Wydawnictwo Prószyński i S-ka
To teraz coś na rozluźnienie atmosfery. Czy są wśród nas fani Świata Dysku? Złodziej czasu to dwudziesty szósty tom cyklu, lecz każdy z tytułów jest napisany tak, by można go czytać samodzielnie – choć oczywiście zachęcamy do przeczytania wszystkich!
W tej książce Pratchett bierze na warsztat… sam czas, będący w jego uniwersum namacalnym wręcz bytem. Mnisi Historii – strażnicy, którzy dbają o to, by wszystko działo się we właściwej kolejności – stają przed wizją końca świata. Powód? Pewien perfekcjonista z Ankh-Morpork postanowił zbudować idealnie dokładny zegar (nie pytajcie, czytajcie). A to już doskonały pretekst do rozważań o pędzie życia; o pasji i perfekcji, o chaosie i porządku.
Głównych bohaterów jest dwóch: mistrz oraz jego uczeń. Lu-Tze, sprzątacz w klasztorze będący jednocześnie poważanym guru sztuk walki, a konkretnie sztuki „Deju-Fu” – to postać, którą pokocha każdy facet z dystansem do siebie. Lobsang Ludd – to chłopak o niespotykanym talencie do manipulowania szpulkami czasu, lecz mający trudności w kontrolowaniu go. Razem zwijają i rozwijają czas, rozciągają go i pożyczają, by uchronić świat od zatrzymania się i zostania przejętym przez tajemniczych Audytorów.
To książka dla mężczyzny zmęczonego powagą świata. Dla kogoś, kto widzi absurdy korporacyjnego zarządzania, biurokracji i ludzkiej głupoty. Pratchett jest mistrzem obserwacji; jego humor jest inteligentny, wielowarstwowy i głęboko humanistyczny. Złodziej czasu pokazuje, że swojej drogi i wartości wcale nie musimy szukać w perfekcji. Przypomina, że choć nie zatrzymamy czasu, możemy decydować, jak go wykorzystamy. A śmiech to najlepszy sposób na to, by nie zwariować w świecie, który goni własny ogon.
Poradniki
6. Męska rzecz. Wszystko, co mężczyzna musi wiedzieć, by żyć długo i aktywnie – Rafał Kowalczyk, Dawid Krawczyk, Piotr Paweł Świniarski, Wydawnictwo Znak
Pewien kolega powiedział mi kiedyś tak: „my, faceci, dbamy o swoje samochody lepiej niż o swoje ciała. Gdy w aucie zapala się kontrolka, jedziemy do mechanika. Gdy nas coś boli, mówimy: eee, samo przejdzie”. Męska rzecz to książka, która ma szansę to zmienić. Napisana przez wybitnych specjalistów – urologów, psychologów i seksuologów – jest jak przegląd techniczny dla Twojego organizmu.
Koniec z tabu; autorzy bez owijania w bawełnę, prostym i męskim językiem poruszają tematy, o których wstydzimy się rozmawiać nawet z przyjaciółmi. Prostata, zaburzenia erekcji, testosteron, andropauza, płodność… To nie są tematy „niemęskie” – wręcz przeciwnie. Wiedza o własnym ciele to podstawa pewności siebie, a dbanie o siebie jest przejawem odpowiedzialności.
Męska rzecz obala setki szkodliwych mitów i oddaje sprawczość w Twoje ręce. Tłumaczy, jak styl życia wpływa na sprawność w sypialni, długowieczność i ogólną witalność. Nie ma tu moralizowania i ważenia poglądów; jest konkretna, medyczna wiedza podana w przystępny sposób. To lektura obowiązkowa dla każdego mężczyzny, który chce dożyć swoich srebrnych lat w zdrowiu i szczęściu.
Potraktuj tę książkę jak inwestycję. Dzięki niej zrozumiesz, że dbanie o zdrowie to nie przejaw słabości czy hipochondrii, ale wyraz odpowiedzialności za siebie i swoich bliskich. To narzędzie, które pozwoli Ci cieszyć się pełnią życia i męskości przez długie lata.
7. Głupie zwierzęta Polski i jak je znaleźć. Przewodnik świadomego obserwatora – Marek Maruszczak, Wydawnictwo Znak
Oto książka, która jest czystą radością. Albo memem. Marek Maruszczak stworzył przewodnik przyrodniczy, który czyta się jak najlepszą komedię. Jeśli masz dość oglądania przyrody tylko przez pryzmat majestatycznych orłów i dostojnych żubrów, ta pozycja jest dla Ciebie.
Ewolucja też miewa gorsze dni. Maruszczak z czułością i humorem opisuje zwierzęta, które… no cóż, nie wygrały na loterii genetycznej. Są nieporadne albo brzydkie, albo mają dziwne zwyczaje godowe. Albo wszystko naraz, bo akurat projektant nawciągał się czegoś dziwnego. Bo czy ktoś umie sensownie wytłumaczyć to, że sarny w nocy szczekają jak awanturnicza chihuahua Twojej sąsiadki?
To idealna książka na „odmóżdżenie” w pozytywnym sensie. Uczy dystansu. Pokazuje, że natura nie zawsze jest perfekcyjna, że błędy są częścią ewolucji. Dla mężczyzny to świetna lekcja: nie musisz być zawsze lwem salonowym czy wilkiem z Wall Street. Czasem bycie trochę nieporadnym jest całkowicie w porządku.
Książka jest pełna ciekawostek, którymi zabłyśniesz w towarzystwie, ale przede wszystkim jest zachętą do wyjścia do lasu czy parku i spojrzenia na faunę z uśmiechem. To lektura, która relaksuje, bawi i uczy, że świat jest o wiele ciekawszy (i zabawniejszy), gdy przestaniemy go traktować śmiertelnie poważnie.
Historia
8. Narodziny wszystkiego. Nowa historia ludzkości – David Wengrow, David Graeber, tłum. Robert Filipowski, Wydawnictwo Zysk i S-ka
David Graeber (antropolog) i David Wengrow (archeolog) podjęli się zadania niemożliwego: napisania historii ludzkości od nowa. I zrobili to w sposób, który wstrząsnął światem nauki.
Większość z nas nauczona została prostego schematu: żyliśmy w małych plemionach, potem wymyśliliśmy rolnictwo, co doprowadziło do powstania miast, państw, biurokracji i nierówności. Postęp jest linearny, a „poprawny” wzór cywilizacji tylko jeden… Autorzy wyrzucają te mity przez okno. Na podstawie najnowszych badań archeologicznych udowadniają, że nasi przodkowie byli o wiele bardziej kreatywni, świadomi politycznie i elastyczni, niż nam się wydawało. Że hierarchia, przemoc i wyzysk nie są naszym przeznaczeniem zapisanym w kodzie DNA, a jedynie niefortunną odnogą ewolucji kulturowej.
To lektura dla mężczyzny, który lubi myśleć samodzielnie i kwestionować skamieniałe autorytety. Który nie przyjmuje „prawd objawionych” o tym, że świat musi być taki, jaki jest. Narodziny wszystkiego to potężna dawka wiedzy, która poszerza horyzonty myślenia i daje nadzieję. Pokazuje, że jako gatunek zawsze mieliśmy zdolność do autorefleksji i reformowania społeczeństwa od podstaw. Że wolność to nie tylko hasło, ale realna praktyka stosowana przez tysiąclecia.
Narodziny wszystkiego to książka, z którą się dyskutuje, którą się kreśli ołówkiem, którą chce się cytować podczas długich, nocnych rozmów. To pozycja dla liderów, wizjonerów i każdego, kto zadaje sobie pytanie: „Czy naprawdę musi być tak, jak jest?”.
9. Kompania braci – Stephen E. Ambrose, tłum. Leszek Erenfeicht, Wydawnictwo Bellona
Być może z zapartym tchem oglądałeś hitową ekranizację serialową z 2001 roku, ale oryginalna książka Stephena Ambrose’a to doświadczenie jeszcze głębsze. To historia Kompanii E, 506. Piechoty Spadochronowej; śledzimy losy „braci” od momentu uformowania jednostki w 1942, przez desant w Normandii czy piekło Bastogne, aż po zdobycie Orlego Gniazda Hitlera.
Choć porusza tematy heroizmu i walki, Kompania braci nie jest książką gloryfikującą wojnę. Wręcz przeciwnie – Ambrose pokazuje jej okrucieństwo, chaos i bezsens. Ale w samym centrum piekła odnajduje coś niezwykle cennego: męską przyjaźń. Więź, która rodzi się, gdy życie Twojego kumpla zależy od Ciebie, a Twoje od niego. To opowieść o zaufaniu, lojalności i odpowiedzialności.
Czytając tę książkę, czujesz ciężar spoczywający na ramionach tych młodych chłopaków. To lekcja pokory i szacunku; lektura wzruszająca, momentami wstrząsająca, ale mimo wszystko budująca. Przypomina o wartościach, które w dzisiejszym cynicznym świecie często są wyśmiewane: honor, odwaga, męska przyjaźń. Braterstwo.
10. Całkiem zwyczajny kraj. Historia Polski bez martyrologii – Brian Porter-Szucs, tłum. Jan Dzierzgowski, Anna Dzierzgowska, Wydawnictwo Filtry
Brian Porter-Szucs, amerykański historyk, patrzy na Polskę z zewnątrz. Bez naszego bagażu emocjonalnego i zakodowanej kulturowo martyrologii. Bez wpajanego od dzieciństwa kultu klęski i wiecznego cierpienia.
Jesteśmy wychowani na micie „Chrystusa Narodów”. Na przekonaniu, że nasza historia jest nie tylko wyjątkowo tragiczna i niezwykła – ale też że jest to najważniejszy jej aspekt i nigdy nie możemy zapomnieć o cierpieniu. Autor mówi: „Spokojnie, Polska to całkiem zwyczajny kraj„. I nie ma co się oburzać, to jest komplement! Porter-Szucs analizuje ostatnie stulecia naszej historii przez pryzmat ekonomii, zmian społecznych, migracji i codziennego życia, a nie tylko powstań i wojen.
Całkiem zwyczajny kraj ściąga z ramion ciężar martyrologii. Pozwala spojrzeć na Polskę jak na nowoczesne państwo, które borykało się z problemami typowymi dla regionu, ale też odnosiło sukcesy. Państwo, które oprócz przeszłości ma również przyszłość. To historia pragmatyczna, a nie romantyczna.
Dla współczesnego mężczyzny w Polsce to lektura terapeutyczna. Pomaga zrozumieć, skąd się wzięliśmy, dlaczego nasze społeczeństwo jest takie, jakie jest, bez wpadania w patos czy kompleksy. To książka, która buduje zdrowy patriotyzm – oparty na faktach, a nie na mitach. Pozwala być dumnym z bycia Polakiem, ale w sposób racjonalny i nowoczesny. Daje przestrzeń, by oderwać się na chwilę od pomników naszej kolektywnej pamięci i pomyśleć o rozwiązaniach na lepsze jutro. Bo Polska szczęśliwa to realna możliwość – o ile odważymy się odejść od kultu umartwiania się. A korzystanie z możliwości, które wywalczyli dla nas nasi polegli przodkowie oddaje im większy szacunek, niż kolejny pomnik.
