TOP 10 wakacyjnych książek dla dzieci

Schowaj podręcznik, wyciągnij książkę – 10 najciekawszych wakacyjnych lektur dla Twojego dziecka.

Swoboda wyobraźni

Kiedy wybrzmiewa ostatni dzwonek, a szkolne plecaki lądują w najciemniejszym kącie szafy (najpierw jednak lepiej sprawdzić, czy nie ma w środku kanapek…), w dziecięcych głowach otwiera się nowa przestrzeń. Znika presja ocen, sztywny plan lekcji i obowiązek czytania lektur, które rzadko trafiają w gust współczesnego ucznia. To właśnie teraz, w lipcu i sierpniu, pojawia się idealny moment na zaszczepienie pociechom prawdziwej miłości do literatury. Dobrze dobrane książki na wakacje dla dzieci potrafią zdziałać cuda, zamieniając przymus interpretacji pod klucz w czystą przyjemność.

Brak porannego pośpiechu daje szansę na dłuższą kontemplację tekstu, swobodne wracanie do ulubionych fragmentów, a co za tym idzie – na zadawanie ważnych pytań. Letnie miesiące to czas, w którym młody mózg odpoczywa od rygoru. Dużo sprawniej chłonie historie pełne zagadek, humoru czy głębokich życiowych prawd. Zamiast zmuszać do czytania konkretnej liczby stron dziennie, warto podsunąć młodemu człowiekowi pozycje, które same przykleją się do jego dłoni. Odpowiednia książka na wakacje dla dzieci potrafi skutecznie wciągnąć i przebić atrakcyjnością migający smartfon.

Walizka pełna emocji

Pomiędzy kremem z wysokim filtrem, zapasem ubrań na każdą pogodę i dmuchanym kołem zawsze powinno się znaleźć wolne miejsce na dobrą powieść. Wybierając wakacyjne książki dla dzieci musimy jednak pamiętać, że nie istnieje jeden uniwersalny klucz do dziecięcej uwagi.

Przed podróżą zastanówmy się, jakiego rodzaju narracji nasze dziecko potrzebuje. Czy szuka ucieczki w fantastyczne krainy, by odpocząć od codziennych dramatów? Czy może pragnie utożsamić się z problemami rówieśników w realistycznym, dającym się dotknąć świecie? Poniższa tabela ułatwi Wam wstępną kategoryzację potrzeb czytelniczych i dopasowanie lektury:

To tylko przykładowe typy; zachęta do zastanowienia się nad gustami małego czytelnika. Dopasowując historię do temperamentu zmniejszamy ryzyko znużenia. Idealne książki dla dzieci na wakacje powinny rezonować z wewnętrznym światem odbiorcy, oferując mu bezpieczną przystań lub ekscytujący poligon doświadczalny przygotowujący do wyzwań prawdziwego życia. Poniżej prezentuję zestawienie 10 tytułów, które operują inteligentnym humorem, poruszają uniwersalne tematy i z pewnością zachęcą Was do długich dyskusji przy ognisku.

• Dom na skraju magii – Amy Sparkes, tłum. Kaja Makowska, Wydawnictwo Kropka

Dom na skraju magii wciąga czytelnika od pierwszego akapitu i trzyma w napięciu aż do ostatniej kropki. Główna bohaterka, Dziewiątka, to sierota. Sztukę przetrwania na brudnych ulicach opanowała do perfekcji; jej specjalnością jest kradzież kieszonkowa, a zaufanie do dorosłych zredukowała do zera. Sytuacja zmienia się diametralnie, gdy w jej sprawne ręce trafia miniaturowy, zaklęty dom, a ona sama zostaje wciągnięta w wir wydarzeń przekraczających granice racjonalnego pojmowania.

Świat przedstawiony balansuje na granicy baśniowej groteski i lekkiego mroku; spotkamy tu trolla pełniącego funkcję kamerdynera, młodego czarodzieja uwięzionego w klątwie oraz całą galerię postaci o różnych odcieniach moralności. 

Powieść, pod płaszczykiem przygodowej fantastyki, przemyca dziecku poważne treści. To historia o poszukiwaniu przynależności, o trudnej sztuce odbudowy zaufania po doznanych krzywdach, a ponadto – o odwadze do zdefiniowania samego siebie na nowo. Dziewiątka ze swoją szorstką powierzchownością jest postacią, z którą łatwo empatyzować. To lektura idealna dla dzieci ceniących dynamiczne, nieszablonowe historie pełne magii, która potrafi być równie groźna, co absurdalnie zabawna.

• Odlotowe gołębie polują na Chlebostwora – Andrew McDonald, Ben Wood, tłum. Arkadiusz Gardaś, Wydawnictwo Znak

  

Jeśli Wasze dziecko na widok ściany tekstu reaguje okrzykiem „cała wstecz” i buntem na pokładzie, ta pozycja stanie się idealnym kompromisem. Andrew McDonald i Ben Wood stworzyli hybrydę tradycyjnej powieści oraz komiksu, w której warstwa wizualna niesie fabułę równolegle ze słowem pisanym. Tytułowe gołębie to elitarna, choć skrajnie niekompetentna jednostka do zadań specjalnych walcząca z lokalną przestępczością.

W tej książce nasi gruchający bohaterowie mierzą się z potworem z ciasta, a ich zmagania stanowią pretekst do przezabawnych serii pomyłek i spektakularnych katastrof. 

Choć z pozoru te ptasie perypetie to czysta rozrywka, możemy dojrzeć w nich cenną lekcję pracy zespołowej. Każdy z ptaków dysponuje innym talentem (np. szybkość czy nadmierna elastyczność). Sukces w walce z Chlebostworem opiera się na pełnej akceptacji różnorodności i umiejętności połączenia sił. To wspaniała, lekka pozycja na rozgrzane słońcem popołudnie. Udowodnia, że czytanie potrafi być pyszną, bawiącą do łez rozrywką.

• Wakacje Mikołajka – René Goscinny, Jean-Jacques Sempé, tłum. Barbara Grzegorzewska, Wydawnictwo Znak

Oto wehikuł czasu, którego tryby nigdy nie rdzewieją. Powrót do przygód kultowego francuskiego urwisa to dla dorosłych sentymentalna wędrówka, dla współczesnych dzieci z kolei odkrycie nowego wymiaru humoru. Wakacje Mikołajka przenoszą nas w czasy, w których szczytem technologii był trzeszczący aparat fotograficzny z kliszą, a letni wypoczynek oznaczał krajowe kolonie lub wyjazd nad morze z rodzicami.

Magia prozy Goscinnego opiera się na ponadczasowym zabiegu narracyjnym: oglądamy świat oczyma dziecka relacjonującego wydarzenia z pełną, naiwną szczerością. Taka optyka obnaża hipokryzję, pretensjonalność i nerwowość dorosłych, tworząc komedię na styku dwóch różnych sposobów odbierania rzeczywistości. Kiedy Mikołajek opisuje, jak tatuś „odpoczywa” kłócąc się z sąsiadem, my śmiejemy się z własnych wad, a dzieci chichoczą z absurdalnego zachowania starszych.

Język jest pełen specyficznej, nieco archaicznej barwy nadającej opowieści niepowtarzalny rytm. Ilustracje Sempégo, oszczędne w kresce, a zarazem przebogate w ekspresji, stanowią integralną część tego dzieła. To idealna książka do wspólnego, głośnego czytania. Gwarantuje międzypokoleniowe ataki śmiechu i doskonały pretekst do rozmów o tych strasznych, dawnych czasach bez internetu i GPS-u.

• Małe Licho i tajemnica Niebożątka – Marta Kisiel, Wydawnictwo Mięta

  

Polska fantastyka dla dzieci i młodzieży trzyma się doskonale, a Marta Kisiel jest jedną z jej najjaśniejszych gwiazd. Autorka łączy elementy dawnej mitologii, popkulturowych nawiązań i polskiej rzeczywistości, tworząc barwne uniwersum przystępne dla współczesnych dzieciaków. Główny bohater, Bożek, to chłopiec dzielący dom z tytułowym Małym Lichem (aniołkiem uczulonym na własne pierze), pociesznym potworem uwielbiającym zabawę i własną rodziną.

W Tajemnicy Niebożątka Bożek musi zmierzyć się z nowym, przerażającym wyzwaniem: wejściem w mury publicznej szkoły. Zderzenie dziwacznego, lecz pełnego akceptacji środowiska domowego z systemem edukacji pełnym presji i zasad jest trudne; wie o tym niejedno dziecko! Autorka operuje językiem w sposób, którego nie powstydziliby się najlepsi szkolni poloniści. Bawi się słowem i tworzy neologizmy, co czyni tę lekturę prawdziwą językową ucztą.

Książka porusza temat inności; szczególnie polecam ją wszystkim dzieciom neuroróżnorodnym. Pokazuje, jak trudno chronić swoją wrażliwość w świecie wymagającym ślepego podporządkowania się normom. Emocjonalna podróż Bożka uczy empatii i asertywności; pozwala zrozumieć, że każdy z nas nosi w sobie własne dziwactwa. To mądra, zabawna opowieść, która daje poczucie, że nasza odmienność potrafi być największym atutem.

• Motel Calivista – Kelly Yang, tłum. Anna Halbersztat, Wydawnictwo Zygzaki

Opierając się na własnych doświadczeniach z dzieciństwa, Kelly Yang napisała powieść, która będzie rezonować z każdym dzieckiem próbującym odnaleźć się w nowym miejscu. Poznajemy dziesięcioletnią Mię Tang, która wraz z rodzicami wyemigrowała do Stanów Zjednoczonych. W pogoni za amerykańskim snem jej rodzina zmuszona jest do podjęcia wyzyskującej pracy w starym motelu zarządzanym przez twardego pana Yao. Mia, mimo młodego wieku, staje na recepcji, pomagając rodzicom w okiełznaniu chaosu.

Motel Calivista to studium nierówności społecznych, ubóstwa i systemowego rasizmu w USA opowiedziane z perspektywy dziecka. Obserwujemy surową rzeczywistość oczyma bystrej, zdeterminowanej dziewczynki. Bardzo wcześnie odkrywa, że system prawny i ekonomiczny rzadko bywa sprawiedliwy. Głos Mii jest pełen nadziei i dziecięcej bezpośredniości, a jednocześnie przedwczesnej dojrzałości wymuszonej przez trudne okoliczności.

Największą wartością tej książki jest afirmacja wspólnoty; motel staje się bezpieczną przystanią dla wszystkich osób zepchniętych na margines. Mia, wykorzystując swój talent do pisania, odkrywa, że słowo może stać się narzędziem walki o godność i prawa najsłabszych. To krzepiąca lektura ucząca szacunku do ciężkiej pracy i wiary w to, że solidarność potrafi skruszyć najgrubsze mury uprzedzeń.

• Niepowstrzymani. Jak przejęliśmy władzę nad światem – Yuval Noah Harari, tłum. Michał Romanek, Wydawnictwo Literackie

  

Yuval Noah Harari, badacz znany dotąd głównie dorosłym, tym razem przełożył historię ewolucji naszego ludzkiego na język w pełni zrozumiały dla dzieci. Efekt tej pracy pochłania bez reszty wszystkie grupy wiekowe. Niepowstrzymanych czyta się jak lekki, przygodowy kryminał o początkach naszej cywilizacji. I to my, Homo sapiens, jesteśmy w nim głównymi podejrzanymi.

Autor w logiczny sposób wyjaśnia, dlaczego to właśnie nasz gatunek zdominował Ziemię. Nie posiadamy przecież ostrych pazurów ani grubej skóry; nie jesteśmy najsilniejsi ani najszybsi. Harari wskazuje na naszą unikalną ewolucyjną przewagę: zdolność do współpracy w dużych, anonimowych grupach. Na umiejętności tworzenia fikcji i opowiadania historii. Język książki jest klarowny i dynamiczny; unika akademickiego żargonu mogącego odstraszyć młodego badacza.

Niepowstrzymani są świetnym narzędziem do rozwijania krytycznego myślenia u każdego od około 9 lat wzwyż. Harari zachęca dzieci do podważania zastanych dogmatów, zadawania pytań i szukania dowodów. Pokazuje mechanizmy powstawania religii, pieniądza czy państwowości, odzierając je z mitów i ukazując jako użyteczne konstrukty. To doskonała intelektualna rozrywka na lato; poszerza horyzonty i pomaga zrozumieć miejsce człowieka w gigantycznej machinie natury.

• Szkoła szpiegów – Stuart Gibbs, tłum. Jarek Westermark, Wydawnictwo Agora

Witajcie w świecie pełnym wymyślnych gadżetów, podwójnych agentów oraz tajnych misji. Ben Ripley to dwunastoletni umysł ścisły, którego codzienne życie składa się z unikania szkolnych zabijaków i wpatrywania się w ekran komputera. Jego poukładany świat staje na głowie, gdy zostaje zwerbowany do elitarnej, tajnej Akademii Szpiegostwa CIA. Bardzo szybko okazuje się jednak, że rekrutacja Bena była pomyłką… a może wręcz celowym zabiegiem mającym na celu wyciągnięcie z ukrycia kreta działającego wewnątrz agencji?

Stuart Gibbs bawi się popkulturowymi kliszami z filmów o agencie 007, serwując parodię kina szpiegowskiego połączoną z trzymającym w napięciu kryminałem dla dzieci. Młodym czytelnikom spodoba się sarkastyczny ton Bena, który jako z dystansem komentuje absurdalne sytuacje, w jakich ląduje.

Szkoła szpiegów niesie ze sobą dodatkową wartość: podaje w wątpliwość kult brutalnej siły fizycznej. Ben wielokrotnie unika śmierci nie dzięki znajomości sztuk walki, lecz dzięki swojej ponadprzeciętnej inteligencji i zdolności łączenia faktów. To świetna wiadomość dla wszystkich introwertycznych analityków! Pokazuje, że bystrość umysłu jest orężem potężniejszym niż siła mięśni. A dynamiczna akcja i ciągłe zwroty fabularne sprawiają, że trudno się oderwać od książki.

• Słowiańskie stwory – Anna Stasiak, Wioleta Herczyńska, Wydawnictwo Znak

  

Mitologie całego świata przeżywają obecnie renesans, a nasze rodzime południce i strzygi w niczym przecież nie ustępują bohaterom mitów greckich czy skandynawskich! Słowiańskie stwory to przepięknie wydany bestiariusz tchnący życie w zapomniane legendy i przypominający nam o bogatym, fantastycznym świecie naszych przodków. Świecie pełnym istot zamieszkujących gęste lasy, mroczne jeziora i domowe zakamarki.

Książka ma formę encyklopedyczną, lecz jest napisana w sposób przystępny i narracyjnie wciągający. Poznajemy w niej utopce, południce, strzygi; domowoja, leszego. Autorki zadbały o to, by każdy stwór został opisany z uwzględnieniem szerokiego kontekstu kulturowego. Dowiadujemy się, dlaczego ludzie w niego wierzyli i jakie naturalne zjawiska miał tłumaczyć. Ilustracje oddziałują na wyobraźnię, potęgując klimat dawnych słowiańskich gajów i pól.

To wartościowa lektura edukacyjna ucząca szacunku do przyrody i budująca poczucie tożsamości kulturowej. Pozwala dziecku spojrzeć na otaczający je polski krajobraz – starą wierzbę nad stawem, mgłę nad łąką, stary strych – przez pryzmat dawnych opowieści. Ożywienie tych mitów to fantastyczny pretekst do rozmów o lękach naszych prapradziadków (też bali się ciemności!) i niezmiennej potrzebie opisywania niewyjaśnionych zjawisk.

• Enola Holmes. Sprawa zaginionego markiza – Nancy Springer, tłum. Elżbieta Gałązka-Salamon, Wydawnictwo Poradnia K.

Gdyby najsłynniejszy detektyw wszech czasów miał bystrą i zbuntowaną młodszą siostrę… zaraz, przecież ją ma! Nancy Springer napisała cykl, który zrewolucjonizował literaturę detektywistyczną dla młodzieży. Kiedy w dniu czternastych urodzin Enoli znika jej ekscentryczna matka, dziewczyna zmuszona jest wziąć sprawy w swoje ręce. Szczególnie, że jej bracia Mycroft i Sherlock mają wobec niej zgoła inne plany. Chcą odesłać dziewczynę na rygorystyczną pensję celem wykształcenia jej na (brr, tfu!) „porządną damę”.

Wiktoriańska Anglia ze swoim gorsetem sztywnych zasad społecznych stanowi doskonałe tło dla tej historii. Enola, uzbrojona w analityczny umysł, znajomość szyfrów i sztukę charakteryzacji, ucieka do mrocznego Londynu. Tam zamierza rozwiązać sprawę zaginięcia młodego markiza.

Książka Springer to mądry, feministyczny manifest dla dojrzewających dziewczynek (i chłopców!) pod przykrywką porywającej przygody. Enola na każdym kroku udowadnia, że bystrość umysłu nie ma płci, a narzucane przez opresyjne społeczeństwo role można skutecznie kwestionować. Wiarygodność bohaterki sprawia, że łatwo się z nią utożsamić; stajemy się jej zaufanymi wspólnikami. To opowieść o emancypacji, budowaniu tożsamości i odwadze do podążania własną ścieżką.

• Ronja, córka zbójnika – Astrid Lindgren, tłum. Anna Węgleńska, Wydawnictwo Nasza Księgarnia

  

Twórczość Astrid Lindgren to kanon, bez którego trudno wyobrazić sobie jakiekolwiek rozmowy o literaturze dziecięcej. Pióro szwedzkiej autorki ukształtowało wrażliwość niejednego już pokolenia, a historia o dorastaniu w Lesie Mattisa pozostaje wciąż aktualna.

Uniwersalność powieści polega przede wszystkim na trafnym portretowaniu relacji, które są osią fabuły. Każdy z nas przecież zna historię jakiejś rodziny zwaśnionej z drugą tak długo, że w zasadzie mało kto wie, o co. Na takim tle dorastają też Ronja i Birk, potomkowie wrogich klanów.

Obserwowanie skomplikowanej relacji Ronji z jej porywczym, ale kochającym ojcem Mattisem to jedno z najpiękniejszych studiów rodziny w literaturze. Lindgren nie lukruje otaczającej bohaterów rzeczywistości; pokazuje surowość zimy, głód i realne zagrożenie. Uczy młodego czytelnika hartu ducha i szacunku do potęgi natury. To pozycja, do której warto wracać – szczególnie latem, gdy zieleń za oknem pachnie najmocniej, a las zdaje się mieć swoje własne myśli.