BACK TO SCHOOL – książki na odstresowanie

Wdech, wydech, przewróć stronę. Literatura, która pomoże Twojemu dziecku oswoić powrót do szkolnej ławy.

Nie tylko nowe zeszyty

Wrzesień to miesiąc paradoksów. Z jednej strony pachnie pieczonymi jabłkami, wilgotną ziemią i nostalgią za kończącym się latem. Z drugiej zaś – pełen jest napięcia, oczekiwań i przyspieszonego tętna w młodych sercach. Powrót do szkoły to moment, w którym swobodny rytm wakacyjnego dnia zderza się z bezlitosnym dźwiękiem budzika i ciężarem plecaka. Często zapominamy, jak dużym obciążeniem jest ten coroczny rytuał przejścia. Wymagamy od dzieci natychmiastowej adaptacji, skupienia i produktywności; ignorujemy fakt, że ich układ nerwowy po prostu wariuje.

Wpadamy w pułapkę nieustannego optymalizowania czasu naszych pociech. Kupujemy nowe piórniki, ergonomiczne krzesła, zapisujemy na zajęcia dodatkowe. W tym całym przedwrześniowym szaleństwie często umyka nam najważniejsza kwestia – higiena psychiczna. Szkoła to przecież arena ciągłych porównań społecznych i walki o akceptację rówieśników. Świat sprawdzianów i kartkówek, które stresują równie mocno co nasze korporacyjne deadline’y (a może i mocniej). Dzieci chłoną te emocje, a ich napięcie kumuluje się w zaciśniętych szczękach, bólach brzucha i bezsennych nocach. Właśnie dlatego tak kluczowe jest stworzenie im przestrzeni na relaks. Przestrzeni, w której nie ma dobrych i złych odpowiedzi, a jedynym zadaniem jest po prostu bycie. I tu wspaniale doskonale sprawdzą się książki dla dzieci i młodzieży.

Książka vs lektura

„Jakie książki dla dziecka wybrać, skoro ono i tak ma tyle czytania w szkole?”. Lektury obowiązkowe, choć bez wątpienia wartościowe z punktu widzenia edukacji, są nierozerwalnie związane z przymusem. Ich czytanie to zadanie do wykonania; proces podlegający późniejszej weryfikacji w formie testu, wypracowania czy odpowiedzi ustnej. Kiedy uczeń otwiera opowieść z myślą o tym, że jutro będzie z niej odpytywany, jego mózg pracuje w trybie czujności. To rodzaj pracy, a nie odpoczynek.

Książki na powrót do szkoły, te dopasowywane pod kątem relaksu, działają na innych zasadach. Kiedy pociecha sięga po ulubioną historię, następuje zjawisko immersji, czyli głębokiego zanurzenia w świecie przedstawionym. Aktywność części mózgu odpowiedzialnej za przetwarzanie lęku obniża się. Rytm serca zwalnia, oddech staje się głębszy, a napięcie mięśniowe stopniowo odpuszcza. Dobra książka dla dzieci pozwala na chwilowe odcięcie się od szkolnych trosk, trudnych relacji z rówieśnikami czy presji ocen. Z perspektywy psychologii literatura to również bezpieczny poligon doświadczalny. Młody czytelnik może przepracowywać obawy czy wewnętrzne konflikty, identyfikując się z bohaterami i robiąc to w kontrolowanym środowisku. Jeśli scena staje się zbyt trudna, wystarczy odłożyć tomik na półkę.

Współczesne książki dla dzieci i młodzieży są pisane językiem, który rezonuje z wrażliwością najmłodszych. Autorzy doskonale rozumieją, że moralizatorski ton rodem z dziewiętnastowiecznych powiastek skutecznie odpycha odbiorcę. Zamiast tego oferują partnerstwo, autentyczność i zrozumienie. Wprowadzają do swoich tekstów humor, wartką akcję i postacie, z którymi łatwo się utożsamić.

Jakie książki dla dziecka, jakie książki dla nastolatka?

By znaleźć pozycję idealną, musimy uważnie wsłuchać się w potrzeby młodego człowieka. Wziąć pod uwagę etap jego rozwoju, temperament oraz rodzaj stresu, z jakim aktualnie się mierzy. Szerokie pojęcie, pod którym kryją się książki back to school, skrywa utwory o różnorodnej dynamice i atmosferze.

Dla maluchów z klas I-III najważniejsze jest zapewnienie poczucia przewidywalności i przytulności. Zmiana otoczenia, hałas na korytarzach i konieczność ciągłego skupienia w ławce mogą mocno przytłaczać. Dlatego pozycje dla tej grupy wiekowej powinny oferować spokojny rytm, kontakt z naturą i afirmację wartości takich jak przyjaźń czy empatia. W tym wieku dobrze dobrana narracja ma działać jak miękki, wełniany koc zarzucony na ramiona po deszczowym spacerze.

Inaczej sytuacja wygląda u „prawie nastolatków” (pre-teens). Dziewięcio- czy dwunastolatkowie wchodzą w fazę intensywnych zmian. Zaczynają krytyczniej patrzeć na świat, dostrzegają absurdy narzucanej dyscypliny i borykają się z pierwszymi poważnymi kompleksami. Dla nich najlepszą odskocznią będzie ironia, dystans i szansa pośmiania się z własnych potknięć. Protagonista, który jest nieidealny, zalicza wpadki i zmaga się ze złośliwościami rodzeństwa, staje się ich przyjacielem. Widząc cudze porażki ujęte w humorystyczne ramy, młody odbiorca zyskuje łagodniejszą perspektywę własnych problemów.

Młodzież z kolei potrzebuje tekstów, które potraktują ich obawy na serio. To moment kształtowania tożsamości, pierwszych zawodów miłosnych, buntu, poczucia wyobcowania. Dobry bestseller dla młodzieży ukaże trudne wyzwania życiowe, ale poda je w formie, która pozwoli na odnalezienie ukojenia. Nastoletni umysł potrzebuje lustra, w którym może przyjrzeć się własnym uczuciom. Sprawdzą się opowieści o rówieśnikach mierzących się z presją, własnymi granicami, a także pierwszymi krokami ku dorosłości.

Najlepsze książki BACK TO SCHOOL – Wybór Redakcji Woblinka

Dla najmłodszych (6-8 lat):

• Chatka w sercu lasu. Gaja z Gajówki. Tom 1 – Anna Włodarkiewicz, Wydawnictwo Kobiece

Dla pierwszaka czy drugoklasisty szkolna rzeczywistość potrafi momentami wydawać się zbyt intensywna. Kakofonia rozmów oraz mnogość nowych twarzy i poleceń sprawiają, że w domu dziecięcy układ nerwowy potrzebuje regulacji. Chatka w sercu lasu, wprowadzająca czytelników w serię o Gai z Gajówki, to opowieść celowo zwalniająca tempo. Anna Włodarkiewicz ma doświadczenie logopedyczne i pedagogiczne. Dobrze wie, w jaki sposób prowadzić narrację, by działała kojąco i rozwijała wyobraźnię.

Gaja zamieszkuje ustronne, urokliwe miejsce. Zewsząd otacza ją dzika przyroda, a jej dzień upływa wedle zasad dyktowanych przez pory roku. Autorka zaprasza nas na wędrówki wśród zieleni. Zachęca do śledzenia cykliczności natury, wsłuchiwania się w szelest wiatru i celebrowania detali. Zaprasza młodego odbiorcę do wyobrażania sobie żywicznych aromatów igliwia, chłodu porannej rosy czy słodyczy leśnych owoców. Gaja z Gajówki to seria, która wspaniale wycisza układ nerwowy.

Codzienne doświadczenia Gai nie są oparte na dynamicznej akcji czy potężnych konfrontacjach. Stanowią kolekcję mikrowypraw, drobnych odkryć i zachwytów nad powtarzalnością wschodów słońca. Chatka w sercu lasu to lektura ucząca najmłodszych bycia tu i teraz. Relacje budowane przez główną bohaterkę opierają się na współpracy, szczerości i życzliwości. Ta urokliwa książeczka to oaza, w której mały uczeń chętnie się schroni, by zregenerować siły. 

Dla dzieci (9-12 lat):

• Dziennik cwaniaczka. Tom 1 – Jeff Kinney, tłum. Anna Nowak, Wydawnictwo Nasza Księgarnia

  

Wejście w fazę pre-teen przypomina stąpanie po kruchym lodzie. Trudność materiału edukacyjnego rośnie, dynamika grupy rówieśniczej komplikuje się, a pragnienie uzyskania popularności bywa silniejsze niż zdrowy rozsądek. Korytarz szkolny staje się przestrzenią, w której nieustannie trwają zmagania o status i uwagę. Jak znaleźć w tym wszystkim chwilę na złapanie oddechu? Z pomocą zjawia się Jeff Kinney i jego światowy bestseller dla dzieci. Dziennik cwaniaczka to książka, którą śmiało można traktować jako kurację śmiechem.

Greg Heffley to zupełnie zwyczajny chłopak. Nie posiada nadprzyrodzonych zdolności, nie należy do śmietanki towarzyskiej, omija boiska sportowe szerokim łukiem, nie jest matematycznym geniuszem. Greg jest uosobieniem uroczej przeciętności; to chłopak nieustannie walczący z lenistwem, brakiem asertywności oraz irytującym bratem, którego życiową misją zdaje się być dręczenie rodzeństwa. Każda, nawet najlepiej zaplanowana próba osiągnięcia szacunku na podwórku zazwyczaj kończy się dla Grega lawiną kłopotów.

Śledząc perypetie chłopaka, młody czytelnik dochodzi do krzepiącego wniosku; inni też mają równie żenujące momenty i problemy. Kiedy dziesięciolatek czyta i uśmiecha się pod nosem przy kolejnej kompromitacji Grega, zyskuje dystans do własnych wpadek. Kinney realistycznie opisuje znane wszystkim uczniom absurdalne zasady rządzące stołówką, trudne konfrontacje w szatni, dziwaczne wymogi stawiane przez dorosłych. Powieść ma format osobistego dziennika okraszonego zabawnymi szkicami. Taki układ graficzny sprawia, że treść wciąga nawet najbardziej opornych czytelników. Zgryźliwe komentarze, komizm sytuacyjny i odrzucenie sztucznego dydaktyzmu tworzą wspaniale odprężającą rozrywkę. A między kolejnymi salwami śmiechu przemycana jest cenna prawda – szkolne dramy przemijają, a szczypta autoironii może pomóc w niejednej trudnej sytuacji.

Dla nastolatków (13+):

• 100 dni słońca – Abbie Emmons, tłum. Monika Bukowska, Wydawnictwo Kobiece

Okres wczesnej młodości charakteryzuje się przeżywaniem świata z podwójną intensywnością. Emocje nabierają jaskrawych odcieni, codzienne smutki wydają się być studniami bez dna, a drobne nieporozumienia urastają do rangi wielkich katastrof. Szukając książek dla tej grupy wiekowej warto zatrzymać się przy powieściach pomagających odnaleźć jasne punkty na zdominowanym przez chmury niebie. 100 dni słońca oferuje czytelnikom piękną lekcję doceniania małych rzeczy.

Szesnastoletnia Tessa Dickinson ulega wypadkowi samochodowemu, w wyniku którego traci wzrok na równe sto dni. Ciemność odbiera jej poczucie stabilizacji, odcina od prowadzenia ukochanego bloga i zamyka w klatce lęku. Dla nastolatki chwilowa utrata zmysłu to paraliżujący dramat, a autorka z dużą wrażliwością oddaje stan apatii, w jaki osuwa się bohaterka. Nadzieja puka do drzwi pod postacią Westona – rówieśnika wynajętego przez zatroskanych dziadków do pomocy w spisywaniu tekstów. Weston wnosi do jej pokoju niegasnący optymizm i żart, ukrywając przy tym swoją własną, bolesną tajemnicę. Chłopak jest po amputacji nóg; pragnie, by pozbawiona wzroku dziewczyna oceniła jego duszę i charakter bez bagażu uprzedzeń związanych z fizycznością.

100 dni słońca to opowieść o przedefiniowaniu pojęcia normalności. Relacja dwojga młodych ludzi ewoluuje powoli, w oparciu o intelektualne rozmowy i odkrywanie otoczenia poprzez zapachy, dźwięki oraz dotyk. Lektura oferuje przestrzeń do wzruszeń, stanowiąc fantastyczną przestrzeń dla rozedrganych myśli. Pokazuje, jak wola walki potrafi zdominować poczucie życiowej niesprawiedliwości. Śledzenie procesu powrotu Tessy do wewnętrznej równowagi dostarcza czytelnikowi masy pocieszenia, a romantyczny wątek typu slow burn rozgrzewa serce. W perspektywie tak poważnych problemów spory o ilość lajków czy stres przed sprawdzianem zyskują łagodniejsze proporcje.

• Clone – Aleksandra Negrońska, Wydawnictwo NieZwykłe

  

Bardzo często dobrą formą relaksu po wyczerpującym dniu w liceum jest zatracenie się w wyobrażeniach o dorosłości. Teksty osadzone w środowisku uniwersyteckim oferują nastolatkom przyjemną perspektywę samodzielności, braku nadzoru i wkroczenia w wielki, ekscytujący świat. Clone, powieść stanowiąca pierwszy tom popularnej serii Students, zabiera nas na kampus studencki w brytyjskim Leeds.

Dziewiętnastoletnia Rosie przylatuje do Anglii ze Stanów Zjednoczonych, by rozpocząć studia prawnicze i zamieszkać z siostrą bliźniaczką oraz przyrodnim bratem. Brytyjska kultura, hermetyczne zasady i trudne relacje rodzinne tworzą tło dla bardzo angażujących wydarzeń. Siłą napędową książki jest jednak wyboista relacja Rosie i Zaydena – cynicznego i oschłego rówieśnikiem. Rozgrywka między tą dwójką bazuje na popularnym motywie od nienawiści do miłości (enemies to lovers). Młodzi nie szczędzą sobie sarkastycznych docinków, a ich rozmowy śledzi się jak ekscytujący mecz tenisa.

Rosie to bohaterka wyrazista i stanowcza; dziewczyna o ciętym języku, która jasno wytycza swoje granice i obnaża sztuczność brytyjskich elit. Jej odwaga działa inspirująco dla młodych czytelników, którzy również pragną nauczyć się bronić własnego zdania. Negrońska porusza również tematykę lojalności, wybaczania oraz szukania autentyczności świecie, w którym wszystko jest na sprzedaż. Książka wciąga bez reszty; jej rytm pochłania uwagę do tego stopnia, że pozwala bez problemu odciąć myśli od szkolnych sprawdzianów czy nieporozumień.

• Córka rodziny Monet – Weronika Anna Marczak, Wydawnictwo You&YA

Weronika Anna Marczak zaskarbiła sobie miłość tysięcy czytelników za pomocą sagi o rodzinie Monet. Wykreowała wielowątkową intrygę pełną bogactwa, sekretów i silnych więzi rodzinnych. Córka rodziny Monet to ponowne uchylenie ciężkich, dębowych drzwi do tego luksusowego świata. Jest to trzeci tom spin-offu Serce Rodziny Monet. Fabuła skupia się na perypetiach Lindsay „Lissy” Monet – potomkini słynnego rodu.

Powieść operuje wieloma odcieniami emocji, z którymi dojrzewający nastolatek intuicyjnie się utożsamia. Lissy przeżywa jeden z najtrudniejszych etapów życia; szuka własnego głosu i próbuje przetrwać narzuconą jej przez nazwisko presję doskonałości. To jednak nie jedyny wątek – książka wciąga czytelnika w intrygę obejmującą porwanie, uwięzienie i rodzinne tajemnice, co czyni tę pozycję wciągającym thrillerem młodzieżowym. Marczak wspaniale operuje psychologią postaci; pokazuje nam dziewczynę walczącą o własną tożsamość odrębną od gęstwiny rodzinnych wymagań. Obserwowanie dorastania w tak wyizolowanym środowisku jest wspaniałą przygodą.

Pióro autorki wyróżnia się ogromną troską o jej postacie i ich motywacje. Ta pozycja dostarcza młodzieży to, czego szukają po zgaszeniu światła w swoim pokoju: głębokich, absorbujących przeżyć podanych w bezpiecznej, wciągającej fabule. Śledząc dążenia Lissy do wewnętrznego balansu, czytelnicy odnajdują wspólny mianownik dla własnych dylematów. Powieść łagodzi troski dnia codziennego, w zamian zapraszając w głąb prestiżowych rezydencji. Tam, za fasadą drogich kreacji, ukrywają się doskonale znane nam uczucia i rozterki.