Gra o Tron – Kolejność Czytania Książek

Mroźna groza zza Muru, zdrady kute w zamkowych piwnicach i smoczy ogień. Jak rzucić się w wir intryg Westeros i bez szwanku dotrzeć do Żelaznego Tronu?

Nowe zasady gry

Książki Gry o Tron to saga nazywana Pieśnią Lodu i Ognia; kultowy cykl, który wytyczył szlak współczesnym pisarzom fantasy. Kiedy George R. R. Martin siadał do pisania na początku lat 90’, fantastyka tkwiła głęboko w utartych schematach szlachetnych misji. Wrogowie byli jednoznaczni, a dobro triumfowało nad mrokiem. Amerykański autor przełamał tę konwencję i na zawsze odmienił oblicze literatury. Stworzył świat, w którym honor często stanowi najkrótszą drogę do zguby. Potęga zaś leży w rękach tych, którzy potrafią najciszej szeptać w ciemnych korytarzach.

Rzadko powstaje dzieło z gatunku historycznego fantasy równie silnie rezonujące z naszą codziennością, co seria Gra o Tron. W Polsce doskonale rozumiemy kaprysy klimatu i długie, szare miesiące wyczekiwania na wiosnę. Widmo nadciągającej do Winterfell zimy uderza w nasze słowiańskie serca z podwójną siłą. Westeros to kraina brutalna, bolesna, szorstka… i dziwnie bliska. To szachownica, na której pionki krwawią, a królowie padają od cichych ciosów w plecy.

Serial HBO i szczyt sławy

Zapewne spora część z Was ma już za sobą seans głośnej ekranizacji Gry o Tron HBO. Telewizyjny hit zawładnął uwagą milionów widzów, lecz serial nie jest w stanie oddać pełni bogatej konstrukcji świata Martina. Książki z serii Gra o Tron oferują perspektywę, której żadna kamera nie zdoła w pełni uchwycić – bezpośredni dostęp do umysłów bohaterów. Autor prowadzi narrację z punktu widzenia konkretnych postaci (tzw. POV – point of view; punkt widzenia). Pozwala nam to na bliskie poznanie ich lęków, pragnień oraz racjonalizacji swoich niekoniecznie szlachetnych uczynków.

Prawidłowa kolejność czytania książek Gry o Tron pozwala dostrzec, jak precyzyjnie autor zaplanował każdy najdrobniejszy szczegół. Detale rzucone mimochodem w pierwszym tomie zyskują potężne znaczenie setki stron dalej. Telewizyjna adaptacja, choć bez wątpienia warta uwagi, ograniczona była czasem i budżetem. Twórcy połączyli wątki, usunęli dziesiątki fascynujących wątków pobocznych. Co gorsza, w późniejszych sezonach całkowicie odeszli od realizmu psychologicznego na rzecz efektów specjalnych. Oryginalna Pieśń Lodu i Ognia nie rozczarowuje. To w książkach poznacie pełnokrwistą Cersei Lannister, której paranoja rozwija się jak trująca winorośl. Jona Snowa zmagającego się z ciężarem podejmowania decyzji w warunkach permanentnego braku dobrych opcji. Jeśli widzieliście serial, znacie jedynie zarys; jeśli chcecie poznać prawdziwą historię, musicie sięgnąć do źródła.

Szlak lodu i ognia

Wkraczając w świat stworzony przez Martina łatwo poczuć lekkie zagubienie. Sytuacja z podziałem tomów potrafi wprawić w konsternację. Z uwagi na gigantyczną objętość oryginalnych manuskryptów, najgrubsze części sagi zostały rozbite na mniejsze odcinki. Prawidłowa kolejność książek Gry o Tron jest priorytetem – w przeciwieństwie do niektórych lżejszych cykli, tutaj nie można pozwolić sobie na przeskakiwanie między wydarzeniami. Fabuła przypomina gęsto tkaną pajęczynę; pociągnięcie niewłaściwej nici grozi zawaleniem całej konstrukcji.

Czytanie książek Gry o Tron po kolei uchroni przed frustracją i spoilerami. Poniższe zestawienie poprowadzi Cię chronologicznie przez oficjalną kolejność tomów Pieśni Lodu i Ognia. Czas zatem naostrzyć miecze, zapiąć cieplejsze płaszcze i wyruszyć na spotkanie smokom i intrygom.

• Gra o tron – George R. R. Martin, tłum. Paweł Kruk, Wydawnictwo Zysk i S-ka

Pierwszy krok na zamarzniętej ziemi Północy. Książka, która otwiera sagę, jest z pozoru dość klasycznym wprowadzeniem do świata fantasy. Szybko jednak zrzuca tę maskę. Poznajemy ród Starków, strażników zimnego Winterfell. Ich dewiza ostrzega przed nadejściem najgorszego: „Nadchodzi zima”. Kiedy król Robert Baratheon składa wizytę swojemu dawnemu przyjacielowi, Nedowi Starkowi, wprawia w ruch machinę, której nie da się już zatrzymać.

Autor powoli zarysowuje polityczną mapę Westeros. Dworskie intrygi w słonecznej Królewskiej Przystani (stolicy Siedmiu Królestw) zderzają się z surowym, bezlitosnym życiem na Murze. Mur to potężna, obsługiwana przez Nocną Straż konstrukcja oddzielającą królestwo od dzikiej Północy. Klimat dark fantasy sprawia, że trudno oderwać się od powieści. Realistyczna, brutalna walka o władzę przywołuje na myśl nasz własny, skonfliktowany świat. Gra o tron to powolne budowanie napięcia i historie, w których słowo bywa bronią groźniejszą niż stal. Oczekujcie finezyjnej gry pozorów, pierwszej krwi i najważniejszej lekcji: albo wygrywasz, albo giniesz.

• Starcie Królów – George R. R. Martin, tłum. Michał Jakuszewski, Wydawnictwo Zysk i S-ka

  

Na niebie pojawia się krwawa kometa – zwiastun pożogi i zmian. Królestwo pęka na pół, a wkrótce rozpadnie się na jeszcze mniejsze kawałki. Ziemię trawi Wojna Pięciu Królów. Joffrey, Stannis i Renly walczą o Żelazny Tron, podczas gdy Robb Stark i Balon Greyjoy ogłaszają własne królestwa. Bohaterowie napędzani są ambicją, gniewem, źle pojętym honorem. Starcie Królów to epickie studium chaosu. Pokazuje, jak łatwo cywilizacja stacza się w otchłań, gdy zabraknie silnej ręki trzymającej ster.

Kluczowa postać tej części Tyrion Lannister, karzeł o wyjątkowym intelekcie. Musi zapanować nad wrzącym kotłem, jakim stała się stolica. Jego potyczki z innymi postaciami (np. Cersei, Littlefingerem, Varysem), żonglowanie sojuszami i próby obrony miasta przed flotą wroga to pokaz pierwszorzędnej intrygi politycznej. W tym tomie do głosu dochodzi także magia. Po świecie rozchodzi się wieść o narodzinach trzech smoków Daenerys, a na Smoczej Skale urzęduje tajemnicza kapłanka Pana Światła.

• Nawałnica mieczy. Stal i śnieg – George R. R. Martin, tłum. Michał Jakuszewski, Wydawnictwo Zysk i S-ka

Wkraczamy w pierwszą połowę trzeciej części sagi – obszernego i, zdaniem wielu recenzentów, najbardziej dynamicznego jej etapu. Trzeba zaznaczyć, że akcja Stali i śniegu nie zaczyna się  dokładnie tam, gdzie kończy się Starcie królów. Początek Nawałnicy mieczy częściowo zazębia się z wydarzeniami poprzedniego tomu, uzupełniając je o nowe perspektywy i szczegóły. Wojna pustoszy Westeros, pozostawiając za sobą zgliszcza i głodnych, zdesperowanych ludzi. Robb Stark toczy nierówną walkę z Lannisterami na południu i stara się utrzymać koronę Północy. Jon Snow mierzy się z dzikimi ludźmi żyjącymi za Murem; zmusza go to do przewartościowania wszystkiego, w co dotychczas wierzył.

To książka napędzana czystą adrenaliną i poczuciem zbliżającej się katastrofy. Autor ukazuje  logistykę konfliktu. Pokazuje, jak puste żołądki wojska wpływają na morale i jak dawne sojusze kruszą się pod naporem desperacji. Jednak znacznie ważniejsze są  tu polityka, zdrady i narastające zagrożenie zza Muru. Każdy rozdział zacieśnia kolejną pętlę na szyjach bohaterów; żaden pakt nie gwarantuje już bezpieczeństwa.

• Nawałnica mieczy. Krew i złoto – George R. R. Martin, tłum. Michał Jakuszewski, Wydawnictwo Zysk i S-ka

  

Druga część trzeciego tomu to apogeum emocjonalnych wstrząsów. Jeśli dotarliście tak daleko, przygotujcie się na najgorsze. To właśnie tu kumulują się wszystkie intrygi, a Martin udowadnia, że nikt – dosłownie nikt – nie jest bezpieczny. To w tym tomie jesteśmy świadkami Purpurowego Wesela. Dochodzi do ślubu króla Joffreya Baratheona i Margaery Tyrell. Jednak Margaery nie pozostaje jego żoną zbyt długo…

Zdrady, morderstwa, złamane przysięgi i ukryte sojusze tworzą efekt domina. Tytułowa krew leje się strumieniami po posadzkach i jest ogólną metaforą wojny. Złoto zmienia właścicieli w najmniej spodziewanych momentach; kupuje lojalność, armie i wpływy, ale nie gwarantuje dożycia kolejnego dnia.

To jedna z najbardziej emocjonalnie wyczerpujących część Gry o Tron. Rozdziały pędzą na złamanie karku; Martin raczy czytelnika zwrotami akcji, które na długo zostają w pamięci. Lektura wyciska łzy i zarazem wzbudza gniew wobec niesprawiedliwości wykreowanego świata. Czysty literacki kataklizm.

• Uczta dla wron. Cienie śmierci – George R. R. Martin, tłum. Michał Jakuszewski, Wydawnictwo Zysk i S-ka

Po gwałtownej burzy następuje grobowa cisza. Wojna Pięciu Królów „wreszcie się wypaliła”, lecz Westeros nadal pełne jest przemocy, buntów, bandytów i walk. Na pobojowisku zlatują się tytułowe wrony – ludzie korzystający z chaosu i konfliktów, by żerować na padlinie upadłych królestw. Autor spowalnia akcję; wprowadza nowe perspektywy z rejonów wcześniej pomijanych. Wiele znajomych postaci znika z radaru, ustępując miejsca nowym graczom. Poznajemy od środka walkę o władzę na Żelaznych Wyspach; po śmierci Balona Greyjoya o tron rywalizują jego krewni.  W Dorne narasta konflikt między księciem Doranem Martellem a zwolennikami zemsty za śmierć Oberyna.

Cienie śmierci to panorama pokłosia wojny. To książka o radzeniu sobie z traumą, politycznym chaosie i narastającym fanatyzmie religijnym, który zyskuje siłę wśród ludzi zmęczonych starym porządkiem. Zamiast wielkich bitew śledzimy ciche, zakulisowe manewry zdesperowanych ludzi. Ta część wymaga cierpliwości, lecz wynagradza odbiorcę wyjątkowo realistycznym, ponurym klimatem ogólnego rozkładu.

• Uczta dla wron. Sieć spisków – George R. R. Martin, tłum. Michał Jakuszewski, Wydawnictwo Zysk i S-ka

  

Królewska Przystań staje się spiralą paranoi i zniszczenia. Sprawująca władzę jako królowa regentka Cersei pogrąża się w szaleństwie, widząc wrogów w każdym cieniu. Jej próby zabezpieczenia władzy – oparte na sprycie, a pozbawione mądrości politycznej – prowadzą państwo na skraj przepaści. Na Żelaznych Wyspach Euron Wronie Oko zdobywa koronę i zaczyna snuć śmiałe plany podboju Westeros. Jednocześnie śledzimy honorową podróż Brienne z Tarthu. Kobieta przemierza zrujnowane wsie i miasta, co daje autorowi pretekst do pokazania wojny z perspektywy najniższych warstw społecznych.

Sieć spisków to studium upadku. Martin pokazuje, jak krótkowzroczność elity i pycha rządzących doprowadzają do destabilizacji całego kraju. Śledzimy rosnącą potęgę Wielkiego Wróbla – przywódcy religijnego, który zdobywa poparcie ludzi zmęczonych korupcją i zepsuciem możnych. W tak niepewnych warunkach jedno potknięcie lub niewłaściwy sojusz oznacza utratę wszystkiego. Władza to bardzo niestabilny żywioł.

• Taniec ze smokami, cz. 1 – George R. R. Martin, tłum. Michał Jakuszewski, Wydawnictwo Zysk i S-ka

Ponownie spotykamy Jona, Daenerys oraz Tyriona; znani bohaterowie stają przed zupełnie nowymi wyzwaniami. Ten tom koncentruje się na trudnej sztuce rządzenia. Daenerys Targaryen przekonuje się na własnej skórze, że zdobycie miasta jest znacznie łatwiejsze niż utrzymanie go w pokoju. W Meereen musi lawirować między dawnymi niewolnikami, pokonanymi elitami i kolejnymi zagrożeniami, jednocześnie próbując okiełznać własne smoki. Kobieta zawiera nawet polityczne małżeństwo z Hizdahrem zo Loraqiem, licząc, że ten sojusz pomoże jej uspokoić rozdarte miasto. Na północy Jon Snow próbuje reformować rygorystyczne zasady Nocnej Straży, narażając się na rosnący gniew konserwatywnych podwładnych.

Pierwsza część Tańca ze smokami to analiza różnicy pomiędzy byciem zdobywcą a byciem liderem. Autor stawia swoje postacie przed nierozwiązywalnymi dylematami moralnymi, w których każda decyzja generuje ofiary. To potężna dawka politycznego pragmatyzmu; rozważania o granicach kompromisu, odpowiedzialności za podwładnych i ciężarze korony. Wątki rozciągają się po najdalszych krańcach mapy, układając się w nową, złowieszczą konstelację.

• Taniec ze smokami cz. 2 – George R. R. Martin, tłum. Michał Jakuszewski, Wydawnictwo Zysk i S-ka

  

Węzły fabularne zaczynają się zacieśniać, a oddzielone od siebie dotąd wątki powoli zbiegają się ku wspólnej kolizji. Śnieg zaczyna padać nawet w południowych rejonach królestwa, zwiastując nadejście prawdziwych mrozów. Wojska maszerują na zasypane śniegiem Winterfell. W upalnym Meereen choroba dziesiątkuje uchodźców, a miasto coraz mocniej zaciska się w oblężeniu. Zhańbieni członkowie wielkich rodów próbują odzyskać godność z dala od ojczyzny.

To książka wypełniona atmosferą oczekiwania na uderzenie pioruna. Bohaterowie, zahartowani w bólu i cierpieniu, stają do decydujących konfrontacji. Martin doprowadza część wątków do gwałtownych kulminacji. Inne pozostawia w zawieszeniu, zostawiając nas z mnóstwem nierozwiązanych tajemnic i pytań. To majestatyczny spektakl z udziałem odzyskujących swą potęgę smoków oraz dramatów rozgrywających się w cieniu zamieci.