W jakiej kolejności czytać książki Cassandry Clare?

Jak nie zagubić się w niuansach skomplikowanej magii i wielopokoleniowych intryg? Twój przewodnik po mrocznym Świecie Cieni oraz innych uniwersach Cassandry Clare – wybitnej autorki urban fantasy.

Fenomen Świata Cieni

Na początku XXI wieku literatura młodzieżowa zaczęła przechodzić prawdziwą rewolucję (Artemis Fowl, Zmierzch, Pamiętniki Księżniczki, Igrzyska Śmierci…). Wśród twórców, którzy ukształtowały ten krajobraz na nowo, Cassandra Clare błyszczy jako mistrzyni nowej odsłony urban fantasy (fantastyki z elementami współczesnych i znanych lokacji). Zanim przejdziemy do tego, w jakiej kolejności czytać książki Cassandry Clare, warto zastanowić się, na czym właściwie polega fenomen jej twórczości. Świat Cieni, który zadebiutował na naszych półkach za sprawą serii o Nocnych Łowcach, jest zupełnie nowym uniwersum. Tutaj starożytne mity krzyżują się z tętniącą życiem, pulsującą neonami codziennością wielkich metropolii. Clare swobodnie łączy sacrum z profanum. W jej Nowym Jorku, Londynie czy Los Angeles, niepostrzeżenie dla zwykłych śmiertelników, toczą się epickie starcia o losy ludzkości.

Uniwersum Świata Cieni to przestrzeń, w której bohaterowie z krwi i kości, nierzadko poranieni przez los, zmagają się z problemami podobnymi naszym. Ciężarem dziedzictwa, trudnymi relacjami rodzinnymi i zakazaną miłością. Cassandra Clare wydaje coraz to nowsze tytuły, stopniowo rozbudowując mitologię swojego świata; nigdy nie zapomina jednak o rdzeniu opowieści, którym zawsze są emocje. Każda jej seria to studium dojrzewania, poszukiwania tożsamości i akceptacji własnych demonów. Zarówno tych dosłownych, z rogami i mackami, jak i tych metaforycznych, kryjących się w ludzkiej psychice.

Labirynt powiązań

Pytanie o to, jak czytać Cassandrę Clare spędza sen z powiek wielu entuzjastom fantastyki. Patrząc na potężne objętościowo tomy i mnogość pobocznych cykli, można poczuć lekkie onieśmielenie. Dlaczego nie można po prostu czytać tych serii według dat wewnątrz świata przedstawionego – od epoki wiktoriańskiej aż po czasy współczesne? Teoretycznie można, ale z literackiego punktu widzenia byłaby to zbrodnia na perfekcyjnie zaplanowanej intrydze autorki. Cassandra Clare konstruuje swoje książki w sposób przypominający system naczyń połączonych. Wydarzenia z przeszłości często rzucają nowe światło na teraźniejszość, ale to teraźniejszość buduje napięcie i tajemnicę wokół tego, co wydarzyło się sto lat wcześniej.

Czytanie książek w rekomendowanej kolejności chroni nas przed spoilerami. Bohaterowie jednej serii są często przodkami lub potomkami postaci z innej. Rodzinne sekrety Herondale’ów, Lightwoodów czy Blackthornów przenikają przez stulecia, a autorka z premedytacją umieszcza w nowszych tomach nawiązania do innych. Ukryte wskazówki, easter eggi oraz zwroty akcji, których siła rażenia zależy od naszej wiedzy z poprzednich cykli. Jeśli zastanawiasz się, w jakiej kolejności czytać książki Cassandry Clare, musisz pamiętać, że to zintegrowana saga. Skoki między erami pozwalają na lepsze zrozumienie motywacji postaci, genezy magicznych praw i głębi politycznych konfliktów w Clave.

Nephilim, Podziemni i my

Choć formalnie mamy do czynienia z literaturą Young Adult, głębia poruszanych problemów często wykracza poza ramy gatunku. Nocni Łowcy (Nephilim) to kasta wojowników obdarzona anielską krwią, powołana do ochrony świata przed złem. Jednak Clare szybko dekonstruuje ten nieskazitelny wizerunek. Ukazuje, że instytucje oparte na absolutnej prawości często popadają w dogmatyzm, ksenofobię i ślepe okrucieństwo wobec innych. Konflikty między Nephilim a Podziemnymi (wampirami, wilkołakami, czarownikami, faerie) stają się metaforą rasizmu, uprzedzeń klasowych i lęku przed odmiennością.

W książkach Cassandry Clare kolejność ma znaczenie także dlatego, że obserwujemy ewolucję samego społeczeństwa Świata Cieni. Od surowych i bezkompromisowych praw obowiązujących w XIX-wiecznym Londynie, aż po powolne dążenie do tolerancji i współpracy w czasach nam współczesnych. Autorka nie stroni od tematów trudnych, takich jak trauma, strata, zdrada czy toksyczne relacje rodzinne. A jednak jest to literatura nasycona nadzieją. Znajdziemy tu wątki przyjaźni (found family – rodziny z wyboru, a nie tylko z więzów krwi), czułe reprezentacje osób LGBTQ+ oraz przesłanie o tryumfie miłości. Przejdźmy zatem do konkretów – oto bezspoilerowy przewodnik po tym, w jakiej kolejności czytać książki Cassandry Clare.

Kroniki Nocnych Łowców – kolejność czytania serii

Zebranie wszystkich cykli w logiczny ciąg to klucz do pełni literackiej satysfakcji. Poniżej przedstawiam sprawdzoną i chroniącą przed spoilerami kolejność zapoznawania się ze Światem Cieni.

1. Dary anioła, tomy I-III

   

To tutaj wszystko się zaczyna. Poznajemy Clary Fray, nastolatkę z Brooklynu. Jej artystyczne, spokojne życie z dnia na dzień rozpada się na kawałki. Zostaje wciągnięta w brutalny, ukryty wymiar pełen demonów. To pełna zwrotów akcji seria, w której, na tle supernaturalnego świata, pierwsza miłość zderza się z potężną zdradą.

Te trzy tomy to klasyczne wprowadzenie do systemu magii. Dowiadujemy się, czym są runy, jak działają steele, kim są Milczący Bracia i dlaczego Instytut w Nowym Jorku przypomina gotycką katedrę. Clare z wprawą maluje obraz świata, w którym zaufanie jest towarem deficytowym, a mroczne sekrety dorosłych kładą się cieniem na losach ich dzieci. Pierwsza trylogia kończy się w sposób na tyle satysfakcjonujący i spójny, że stanowi doskonałą cezurę przed skokiem w przeszłość. To debiutanckie powieści, w których styl pisarki dopiero dojrzewał. Ma to jednak swoje uroki – ich surowa energia, urok aroganckiego Jace’a i chemia między postaciami wynagradzają wszelkie niedociągnięcia.

Wydane książki, po kolei: Miasto kości, Miasto popiołów, Miasto szkła

2. Diabelskie Maszyny (trylogia)

   

Po trzecim tomie Darów Anioła polecam porzucić na chwilę nowojorski zgiełk i przenieść się w czasie i przestrzeni – do Londynu z epoki wiktoriańskiej. Trylogia Diabelskie Maszyny to dla wielu czytelników niedoścignione arcydzieło w dorobku Clare i perła w koronie literatury YA. To mroczniejsza, bardziej melancholijna seria. Tutaj steampunkowy klimat miesza się z klasycznym romansem gotyckim i demoniczną intrygą.

Główna bohaterka, Tessa Gray, przybywa do spowitego mgłą i dymem Londynu, by odnaleźć zaginionego brata. Szybko jednak zostaje uwikłana w niebezpieczną grę tajemniczego Magistra. Tessa trafia pod opiekę londyńskiego Instytutu Nocnych Łowców, gdzie poznaje dwóch młodych chłopców. Willa Herondale’a – błyskotliwego, pięknego i skrywającego straszną tajemnicę, oraz Jema Carstairsa – łagodnego, cierpliwego muzyka naznaczonego nieuleczalną chorobą. Relacja tej trójki to jeden z najlepiej napisanych trójkątów miłosnych w historii literatury. Zbudowany nie na rywalizacji i nienawiści, lecz na głębokim szacunku, przyjaźni i bolesnych wyborach. Czytanie Diabelskich Maszyn na tym etapie jest kluczowe, ponieważ kolejne tomy Darów Anioła nawiązują do historii Tessy, Willa i Jema; ujawniają sekrety, które bez znajomości wiktoriańskiego Londynu straciłyby swoją moc. Przygotujcie chusteczki – ta trylogia łamie serce.

Wydane książki, po kolei: Mechaniczny Anioł, Mechaniczny Książę, Mechaniczna Księżniczka

3. Dary anioła, tomy IV-VI

   

Powracamy do współczesności. Tomy IV-VI Darów Anioła charakteryzują się znacznie mroczniejszym tonem, wyższą stawką i bardziej rozwiniętą psychologią postaci. Bohaterowie, których zdążyliśmy pokochać, muszą zmierzyć się z konsekwencjami swoich wcześniejszych czynów. Wróg ich zaś potrafi zasiać niezgodę w samych sercach jeszcze przed realnym atakiem.

Szczególną uwagę warto zwrócić na to, jak Cassandra Clare rozwija tu postacie drugoplanowe. Wampir Simon Lewis przechodzi jedną z najciekawszych dróg ewolucji w całej serii, a relacja Magnusa Bane’a z Alekiem Lightwoodem obnaża lęki związane ze śmiertelnością i nieśmiertelnością. Tomy te stanowią również debiut nowej generacji Nocnych Łowców – to tu pojawiają się po raz pierwszy postacie z rodziny Blackthornów czy Emma Carstairs, których losy będą siłą napędową kolejnej trylogii. Finałowy tom, Miasto Niebiańskiego Ognia, to epickie zamknięcie pewnej epoki. Łączy wątki z Diabelskich Maszyn w sposób, który sprawia, że fani autorki wstrzymują oddech z zachwytu.

Wydane książki, po kolei: Miasto upadłych aniołów, Miasto zagubionych dusz, Miasto niebiańskiego ognia

4. Dodatek do serii – Kroniki Bane’a

   

Jeśli jest w Świecie Cieni postać, która łączy ze sobą absolutnie wszystkie epoki, kontynenty i intrygi, to jest to Magnus Bane. Biseksualny, ekscentryczny czarownik o nienagannym guście, tragicznym dzieciństwie i sercu zbyt pojemnym jak na standardy jego profesji. Kroniki Bane’a to zbiór dziesięciu opowiadań, które pozwalają nam poznać bliżej tajemnicze życie Magnusa.

Kroniki Bane’a należy czytać po zakończeniu Darów Anioła. Wiele historii w nich zawartych dopowiada niuanse i tłumaczy ukryte motywacje, jednocześnie dyskretnie przemycając drobne zapowiedzi na przyszłość. Od rewolucji we Francji, przez egzotyczne Peru, aż po potajemne ratowanie Herondale’ów przed nimi samymi – poniższy zbiór to pyszna literacka bombonierka. Pełna humoru i zadumy podróż przez historię Świata Cieni. Tym razem z perspektywy kogoś, kto stoi na zewnątrz zbrojnego ramienia Nephilim… a jednak nieustannie wciągany jest w ich dramaty.

5. Dodatek do serii – Opowieści z Akademii Nocnych Łowców

Kolejny zbiór opowiadań, będący bezpośrednią konsekwencją finału Darów Anioła. Głównym bohaterem jest tu Simon Lewis. Z potężną determinacją stara się odnaleźć swoje miejsce po dramatycznych wydarzeniach, które zrewolucjonizowały jego status w Świecie Cieni. Zapisuje się do Akademii Nocnych Łowców – miejsca, które ma go ukształtować na nowo.

Dlaczego ta książka to lektura obowiązkowa przed przejściem do kolejnych trylogii? Przede wszystkim stanowi świetne studium uprzedzeń panujących w strukturach szkoleniowych Nocnych Łowców. Ukazuje ponadto dawne opowieści z zupełnie nowej perspektywy. Przede wszystkim jednak opowiadania te przygotowują grunt pod trylogię Mroczne Intrygi, zacieśniając relacje między młodymi wychowankami Akademii a doświadczonymi wojownikami. To tu śledzimy pierwsze kroki bohaterów, którzy wkrótce zdominują politykę ukrytego świata.

6. Mroczne Intrygi (trylogia)

   

Zanurzamy się w skąpanym w słońcu, gnijącym od środka Los Angeles. Trylogia Mroczne Intrygi to Cassandra Clare u szczytu swoich pisarskich możliwości. Fabuła koncentruje się wokół Emmy Carstairs i Juliana Blackthorna, pary „parabatai„ (święta więź bojowa łącząca dwoje Nocnych Łowców). Prawo Clave bezwzględnie zakazuje romantycznej miłości między dwojgiem parabatai, karząc ją w sposób okrutny i bezlitosny. Problem w tym, że Emma i Julian, wychowujący samotnie gromadkę młodszego rodzeństwa po wojnie, nie są w stanie kontrolować żywiołu własnych uczuć.

To trylogia zdecydowanie dojrzalsza od poprzednich; wysycona duszną atmosferą sekretów i nieuchronnie zbliżającej się katastrofy. Autorka dekonstruuje politykę rządu Nocnych Łowców, ukazując dyskryminację i mechanizmy powstawania faszyzujących frakcji. Niebezpiecznych grup, które wykorzystują lęki obywateli do budowy własnej dyktatury (motywy poniekąd adekwatne we współczesnych realiach…). Rodzina Blackthornów to portret dysfunkcji w imię miłości. Dzieci obarczone obowiązkami dorosłych, sekrety tuszowane w imię przetrwania, poświęcenia graniczące z absurdem. Do tego dodajmy mroczne kulty nekromantów, wciągające intrygi polityczne i potężną, pradawna magia faerie. Emocjonalny ciężar tych książek jest ogromny. Zakończenie wprawia w konsternację i zmusza do kwestionowania wszystkiego, co do tej pory wiedzieliśmy o Nephilim.

Wydane książki, po kolei: Pani Noc, Władca Cieni, Królowa Mroku i Powietrza

7. Dodatek do serii – Cienie Nocnego Targu

Podążając za ustaloną tradycją, Clare po raz kolejny poszerza horyzonty za pomocą antologii. Nocny Targ to miejsce spotkań Podziemnych z całego świata; strefa bezprawia, w której można kupić zakazaną magię, utracone wspomnienia czy nielegalne mikstury.

Opowiadania te należy czytać po Mrocznych Intrygach, a przed Ostatnimi godzinami. Skaczą one swobodnie po osi czasu, wprowadzając nas w gąszcz sekretów, z którymi będą musieli zmierzyć się przodkowie Nocnych Łowców i ich współcześni dziedzice. Antologia ta doskonale eksponuje ciężar przeszłości, który spoczywa na barkach wielu bohaterów. To opowieść o miłości, stratach, ukrywaniu się w cieniu i poszukiwaniu światła na targu, na którym wszystko ma brutalną cenę.

8. Ostatnie godziny (trylogia)

   

Kolejna epoka, kolejny tryumf wyobraźni Cassandry Clare. Ostatnie godziny to bezpośrednia kontynuacja wątków z Diabelskich Maszyn. Akcja przenosi się do edwardiańskiego Londynu początku XX wieku. Bohaterem zbiorowym jest pierwsze pokolenie dzieci dwójki dobrze nam znanych bohaterów oraz ich przyjaciół (między innymi ród Lightwoodów i Fairchildów). James i Lucie, Cordelia i charyzmatyczny Matthew to paczka przyjaciół („Merry Thieves„). Ich wspólne życie zdaję się być pełnym blichtru, rautów i demonicznych potyczek.

Pod radosną powierzchnią kryją się jednak mroczne więzy z istotami piekielnymi, sekrety zdolne rozbić każdą przyjaźń oraz pakt z demonem. Ostatnie godziny w fantastyczny sposób nawiązują do estetyki art déco i schyłkowego romantyzmu. Clare ponownie splata uczuciowy węzeł gordyjski – to trylogia, w której każdy kocha nie tego, kogo powinien, a pozory mylą w najgorszy możliwy sposób. Dlaczego te książki powinny być czytane po Mrocznych Intrygach? Ponieważ autorka z premedytacją umieściła w edwardiańskim cyklu odpowiedzi na pewne pytania, które zadręczały czytelników na etapie trylogii w Los Angeles. W jakiej kolejności czytać książki Cassandry Clare, aby docenić cały ich geniusz? Zachowując ten subtelny, zaplanowany taniec między stuleciami.

Wydane książki, po kolei: Łańcuch ze złota, Łańcuch z żelaza, Łańcuch z cierni

9. Najstarsze klątwy (trylogia nieukończona)

Trylogia skupiająca się przede wszystkim na duecie Magnus Bane – Alec Lightwood.  To lżejsza seria, pełna akcji, blichtru i ironicznego humoru. W założeniu ma wypełniać białe plamy w życiorysach bohaterów. Z racji faktu, że trzeci tom wciąż nie ujrzał światła dziennego (a fani z niecierpliwością przebierają nogami), czytanie Najstarszych klątw można potraktować jako deser po bardziej wymagających cyklach.

Warto mieć świadomość, że akcja pierwszego tomu dzieje się w trakcie wakacji bohaterów po zakończeniu trzeciego tomu Darów Anioła. Drugi tom ma miejsce po zakończeniu całej pierwszej sagi. Mimo tych skoków w czasie i  wiedzy z poprzednich serii, nie grożą nam tu wielkie spoilery. Książki te są fantastycznym świadectwem tego, jak głęboko ewoluowała relacja dwójki bohaterów. Od niepewności i wstydu po bezgraniczne zaufanie, akceptację i walkę z mrocznymi kultami grożącymi światu – i randkom, rzecz jasna!

Wydane książki, po kolei: Czerwone Zwoje Magii, Zaginiona Księga Bieli, The Black Volume of the Dead (brak zaplanowanej daty publikacji)

Pozostałe serie

1. Seria Magisterium (współpraca z Holly Black)

To pięciotomowy cykl middle fantasy, który Clare stworzyła w duecie z inną gwiazdą fantastyki – Holly Black. Seria opowiada o Callumie Huncie; chłopcu z uszkodzoną nogą, uszczypliwym poczuciem humoru i głęboką nienawiścią do magii. Mimo śmiałych prób oblania egzaminów Call zostaje przyjęty do Magisterium – podziemnej szkoły dla magów.

To idealna seria dla młodszych czytelników oraz fanów klasycznych motywów szkoły magii, szukających odpoczynku od schematyczności i podziału na krystaliczne dobro i zło absolutne. Autorki wykorzystują archetyp „Wybrańca” (tzw. The Chosen One) i go odwracają. Co, jeśli przeznaczeniem chłopca wcale nie jest uratowanie świata, lecz jego zniszczenie? To trylogia, w której moralne dylematy bohaterów stają się coraz bardziej palące z każdym kolejnym tomem. Choć skierowana do młodszej grupy wiekowej, dzięki ciętym ripostom i stopniowaniu napięcia zadowoli również dorosłych czytelników szukających odprężającej, niebanalnej lektury.

Wydane książki, po kolei: Próba żelaza, Miedziana rękawica, Brązowy klucz, Srebrna maska, Złota wieża

2. Seria Kroniki Castellane

   

Najnowsze literackie dziecko Cassandry Clare i jej debiut w literaturze high fantasy kierowanej do starszych odbiorców (New Adult). To kompletnie nowy początek; mroczny, zmysłowy i niesamowicie polityczny. Zapomnij o Nocnych Łowcach – witamy w Castellane. Błyszczącym od bogactwa mieście, pod którego wypolerowanymi posadzkami kryje się przerażająca, przestępcza sieć.

Historia śledzi losy Kela, który od wczesnego dzieciństwa trenowany jest na tytułowego „Strażnika Mieczy” – sobowtóra i żywą tarczę księcia Connora Aureliana. Jego przeznaczeniem i honorem jest umrzeć za przyszłego króla. Losy Kela splatają się z Lin Caster; wywodzącą się ze zmarginalizowanej społeczności lekarką, która włada niebezpieczną, zapomnianą magią. Seria Kroniki Castellane to gratka dla koneserów wielowarstwowych intryg dworskich, braku jasnego rozdziału dobra od zła oraz skomplikowanych relacji międzyludzkich.

Czego się spodziewać? Mniej brawurowej akcji typowej dla urban fantasy, a więcej budowania świata, detali psychologicznych i gęstego, opresyjnego klimatu władzy, pożądania i zdrady.

Wydane książki, po kolei: Strażnik Miecza, Król Szmaciarzy