Książka dla taty na prezent. Co wybrać na Dzień Ojca?
Spis Treści
Zaskocz najważniejszego mężczyznę w swoim życiu lekturą dobraną lepiej niż krawat!
Kubków i skarpetek już wystarczy
Bądźmy szczerzy – ile razy z braku lepszego pomysłu wręczaliśmy swoim ojcom kolejny „bezpieczny” upominek, który ostatecznie zniknął pod warstwą kurzu i zapomnienia? Zestaw do golenia w tekturowym pudełku, wełniane skarpety we wzorki, kubek z napisem „Super Tata”; podarunki, które Dzień Ojca zamieniają w odhaczenie kolejnego obowiązku. Proponuję zatem porzucenie utartych, nudnych schematów. Dobra książka na Dzień Ojca to prezent, który oferuje coś cenniejszego od zwykłego przedmiotu. Wręczając literaturę, fundujemy kilka wieczorów zasłużonego wytchnienia. Dajemy doskonały pretekst do odpoczynku z dala od codziennego zgiełku i obowiązków. Słowo pisane ma moc angażowania umysłu, stymulowania ciekawości świata i wywoływania długich, angażujących dyskusji przy wspólnym stole. Jeśli zastanawiasz się, jaki prezent na Dzień Ojca sprawdzi się jako przemyślana alternatywa dla setnego krawata, to książka będzie strzałem w dziesiątkę.
Literatura pozwala dopasować się do zainteresowań obdarowywanego; pokazujemy tacie, jak dobrze znamy jego gust. Że szanujemy jego pasje i rozumiemy potrzebę intelektualnego relaksu. Ta cicha, międzypokoleniowa nić porozumienia jest w samym akcie wręczania prezentu najważniejsza.
Warto poświęcić dłuższą chwilę, aby przeanalizować, co aktualnie intryguje naszego tatę. Czego dokładnie poszukuje w wolnym czasie, gdy w domu zapada upragniona cisza? Czy preferuje zgłębiać prawdziwe losy historycznych postaci i badać zawiłości minionych epok? Czy może woli uciec od codzienności w gęstą sieć kryminalnych intryg, politycznych spisków i dynamicznych śledztw?
Jak nie chybić z wyborem książki na Dzień Ojca?
Wybieranie literatury dla dojrzałego mężczyzny o mocno ukształtowanych poglądach i sprecyzowanych zainteresowaniach może przypominać stąpanie po polu minowym. Na nasze szczęście my, dorosłe dzieci, dysponujemy radarem opartym na latach obserwacji. Pozwala nam on omijać pozycje powierzchowne, nieadekwatne lub mało wartościowe. Kiedy wybieramy książki na Dzień Taty, musimy odrzucić nasze własne czytelnicze nawyki i preferencje. Męska lektura w ujęciu bardzo uproszczonym (ale potwierdzonym statystykami) często opiera się na pragmatyzmie, głodzie wiedzy, a także pragnieniu odczuwania silnych emocji i dreszczyku adrenaliny.
Z tego powodu w poniższym zestawieniu postanowiłam oprzeć się na dwóch stabilnych filarach literatury, które zawsze zdają egzamin. Pierwszym z nich jest szeroko pojęta literatura faktu – reportaże, biografie, eseje – potrafiąca obnażać skomplikowane mechanizmy otaczającego nas świata. Drugim – kryminał i sensacja gwarantujące szybsze bicie serca, niepewność do ostatniej strony oraz gimnastykę szarych komórek. Odpowiednio przemyślane książki na Dzień Ojca stają się fantastycznym pretekstem do budowania głębszych, dojrzalszych relacji. Właśnie w tym celu wręczamy literaturę – by burzyć mury milczenia i otwierać nowe ścieżki międzypokoleniowego dialogu.
Literatura faktu
Pozycje, które zmuszają do zdjęcia różowych okularów, ale które oferują w zamian wyraźny obraz rzeczywistości. Ojcowie ceniący fakty, historię i społeczne diagnozy odnajdą w tych książkach pokłady intelektualnej pożywki. Literatura faktu to obietnica poszerzenia horyzontów – a przecież na rozwój umysłu nigdy nie jest za późno.
1. Jak usunąć wujka z podłogi? Zawód: sprzątanie po zgonach – Małgorzata Węglarz, Mateusz Węgorowski, Wydawnictwo Pascal
O tym, czego wolelibyśmy nie widzieć i nie czuć. Śmierć w naszej kulturze wciąż stanowi temat tabu. Kiedy w domu umiera człowiek, zjawia się lekarz stwierdzający zgon, karawan zabiera ciało, a rodzina skupia się na ceremonii i przeżywaniu żałoby. Kto jednak wkracza do opuszczonego mieszkania, gdy oddali się procesja żałobników i urzędników, a specyficzny zapach rozkładu zaczyna przypominać o fizjologicznej stronie przemijania? Małgorzata Węglarz i Mateusz Węgorowski zapraszają nas w za kulisy zawodu, o którym większość społeczeństwa woli dyplomatycznie milczeć.
Jak usunąć wujka z podłogi wykracza poza suche opisy stosowanych środków chemicznych czy procedur odkażania i ozonowania. To refleksyjna opowieść o tym, co człowiek ostatecznie zostawia po sobie w wymiarze czysto materialnym, a także o bolesnych pęknięciach w relacjach rodzinnych. Autorzy serwują czytelnikom wstrząsające, często surrealistyczne obrazy. Z jednej strony mamy tu makabryczne anegdoty o usuwaniu śladów zbrodni czy nieszczęśliwych wypadków. Z drugiej – głęboko humanistyczną, smutną refleksję nad samotnością ludzi w wielkich miastach. Zaskakująco często okazuje się, że zmarły leżał w swoim mieszkaniu przez wiele długich tygodni, podczas gdy mijający jego drzwi sąsiedzi woleli ignorować nietypowe, niepokojące sygnały zza ściany. Ta książka obnaża pewien paradoks – jako konsumenci uwielbiamy mroczne kryminały, fascynujemy się fikcyjnymi zbrodniami, słuchamy podcastów true crime. Jednocześnie paraliżuje nas strach przed zapukaniem do drzwi starszego sąsiada z naprzeciwka, którego nie widzieliśmy od zeszłego czwartku.
Autorzy tłumaczą, dlaczego zwykła szmata z detergentem i dobre chęci w starciu z biologicznymi śladami zgonu to zdecydowanie za mało, by przywrócić lokalowi stan używalności. Demontują przy okazji mit, wedle którego dawniej nikt się takimi higienicznymi kwestiami nie przejmował i ludzie radzili sobie sami. Pokazują niebezpieczeństwa wynikające z braku wiedzy o zagrożeniach biologicznych. Książka napisana jest jednak z ogromnym szacunkiem do osób zmarłych, a momentami przeplata się z czarnym humorem, który dla pracowników tej branży stanowi wentyl bezpieczeństwa.
2. Ciągle w drodze. Życie Boba Dylana – Howard Sounes, tłum. Filip Łobodziński, Wydawnictwo Kosmos Kosmos
Rozmontowanie mitu barda. Oto życiorys artysty, który przez dekady z premedytacją wymykał się wszelkim ramom i definicjom krytyków. Robert Allen Zimmerman, zwyczajny chłopak z Minnesoty, przeobraził w wielkiego Boba Dylana. Stał się głosem zbuntowanego pokolenia, ikoną muzyki folkowej, rewolucjonistą, laureatem literackiej Nagrody Nobla. Howard Sounes nie stawia jednak Dylana na marmurowym cokole przeznaczonym dla nieskazitelnych bohaterów. Konsekwentnie zdejmuje z niego nimb świętości, ukazując czytelnikowi człowieka z krwi, kości i nerwów. W tej biografii poznajemy Dylana od podszewki; zuchwałego młodzieńca, który pożyczał od znajomych płyty z bez pytania o pozwolenie, mężczyznę o skomplikowanym życiu uczuciowym. Jednocześnie troskliwego ojca owładniętego paranoją na punkcie chronienia prywatności swojej rodziny.
Sounes pochyla się nad poszczególnymi etapami ewolucji twórczości muzyka. Nie omija tematów trudnych, jak kontrowersyjny okres nagłego zwrócenia się Dylana ku konserwatywnemu chrześcijaństwu na przełomie lat siedemdziesiątych i osiemdziesiątych. Książka wciąga nas w duszne, przesiąknięte dymem tytoniowym i alkoholem zaułki amerykańskiego showbiznesu. Dowiadujemy się o horrendalnych kontraktach i milionowych zarobkach, potajemnych darowiznach i wsparciu ruchów obywatelskich.
To potężna dawka historii kultury drugiej połowy XX wieku podana w bardzo plastycznej, reporterskiej formie. Pozycja idealna do niespiesznego, celebrowanego czytania; smakowana po kilkadziesiąt stron każdego wieczoru. Najlepiej z przytłumionymi dźwiękami harmonijki płynącymi z głośników w tle.
3. Puszcza domowa. Co kryje Kampinos – Adam Robiński, Wydawnictwo Czarne
Leśne archiwum pamięci. Kampinoski Park Narodowy, rozciągający się tuż za betonową dżunglą polskiej stolicy, to twór pełen kontrastów i tajemnic. Adam Robiński zaprasza czytelnika do wejścia w głąb lasu, który mijany jest przez wielu z nas obojętnie, traktowany jedynie jako zielone tło krajobrazu. Autor spogląda na ten teren okiem uważnego przyrodnika, a zarazem chłodnym umysłem reportera, który w stosach suchych liści szuka śladów minionych epok. Dla Robińskiego puszcza stanowi żywe archiwum ludzkich losów. Pomiędzy starymi konarami drzew, pod warstwami gęstego mchu i paproci kryją się ślady lokalnej historii. Krwawe wspomnienia z okresu drugiej wojny światowej, dawne spory sąsiedzkie. Opuszczone ślady po wsiach, które zniknęły z map, pochłonięte przez cierpliwie odzyskującą swoje terytorium naturę.
Autor prowadzi nas przez puszczę niespiesznie. Potrafi na kilka stron zatrzymać się nad pojedynczym detalem przyrodniczym – kształtem korony drzewa, tropem wilka – by po chwili płynnie przejść do opowieści o ludziach, którzy niegdyś próbowali tu odnaleźć swój dom. Lektura Puszczy Domowej uczy uważności wobec otaczającej nas flory i fauny. Uświadamia, że dzika przyroda wcale nie musi znajdować się na drugim końcu globu, oferując odświeżające spojrzenie na nasze lokalne dziedzictwo.
Podaruj ten tytuł tacie, który od miejskiego zgiełku woli kojący szum wiatru w koronach starych dębów i sosen. Ojcu kochającemu długie, leśne wędrówki, studiowanie przedwojennych map i wyszukiwanie historycznych smaczków w starych kronikach. Po tej lekturze wasz kolejny wspólny spacer nabierze znacznie bogatszego i bardziej świadomego wymiaru.
4. Po męstwie – Wojciech Śmieja, Wydawnictwo Czarne
Przegląd wymagań stawianych mężczyznom od wielkich wojen aż po współczesne korporacje. Debata publiczna na temat płci, ról społecznych i emancypacji nader często sprowadza się do clickbaitowych nagłówków prasowych i potyczek w sekcjach komentarzy. Wojciech Śmieja tymczasem proponuje czytelnikowi obszerne, naukowe studium ewolucji koncepcji męskości na przestrzeni XX wieku. Autor prowadzi czytelnika naznaczone traumami dekady historii Polski; rozkłada na czynniki pierwsze narodowe mity i archetypy, którymi karmiono naszych ojców i dziadków. Poznajemy międzywojenny ideał romantycznego, honorowego ułana gotowego oddać życie w imię ojczyzny. Przyglądamy się powojennej kreacji przodownika pracy – silnego, sprawczego robotnika dźwigającego ciężar odbudowy kraju. Wreszcie docieramy do wczesnokapitalistycznego wzorca biznesmena lat 90’, dla którego miernikiem męskości były białe skarpetki Adidasa, telefon komórkowy i drapieżność w pomnażaniu kapitału.
Śmieja łączy wiedzę z zakresu historii społecznej z analizą literatury popularnej podczas danego okresu. Okrasza swoje wywody trafnymi anegdotami i posiłkuje się wspomnieniami obywateli minionych epok. Po męstwie to dowód na to, że wzorce męskości w Polsce od zawsze były poddawane krzywdzącym stereotypom, ideologicznemu mitologizowaniu oraz naciskom historycznym wymuszającym na ojcach i synach sprostanie nieludzkim standardom. Jest to również analiza momentu, w którym obecnie się znajdujemy. Momentu zrzucania tradycyjnej formy reagowania na świat, pożegnania z dawnym etosem i konieczności negocjowania norm społecznych.
Lektura zadowoli dojrzałego miłośnika antropologii, który uwielbia analizować zjawiska kierujące zachowaniami mas. Jeśli twój ojciec chętnie dyskutuje o globalnych przemianach kulturowych, potrafi spojrzeć z dystansem na dawne tradycje, nie obraża się na współczesność – Po męstwie będzie świetnym wyborem książki na Dzień Taty.
Kryminał i sensacja
Kryminał i sensacja przeszły w ostatnich latach ewolucję, stając się nośnikiem komentarzy społecznych ubranych w szaty morderstwa, spisku czy politycznej intrygi. Dla ojców, którzy po stresującym dniu potrzebują mocnego bodźca, każda z poniższych powieści zagwarantuje wspaniałą wieczorną rozrywkę
1. Wszystko się zmieniło – Marian A. Nocoń, Wydawnictwo 33610
Wszystko się zmieniło to apokaliptyczna powieść drogi z pogranicza thrillera psychologicznego i dramatu egzystencjalnego. Mierzący się z życiowym kryzysem Jakub wyrusza na wyprawę do Afryki. Głównym punktem tej podróży ma być wspinaczka na osławione Kilimandżaro; mężczyzna liczy na to, że ucieczka od znanego świata przyniesie mu ulgę. Nie wie jednak, że nie będzie już do czego wracać. Z dachu Afryki nie widać bombowców nad Europą.
Jakub dołącza do zróżnicowanej grupy polskich podróżników; każdy z nich dźwiga nie tylko pękaty plecak, ale też zestaw osobistych traum i blizn. Samo pokonanie skrajnych warunków pogodowych i buntującego się ciała stanowi zaledwie preludium. Mordercze zmagania zrzucają z wędrowców wymuszone cywilizacyjne maski, poprawność polityczną i ogładę. Ekstremalne sytuacje obnażają egoizm, zwierzęce instynkty i prawdziwe ludzkie charaktery w obliczu narastającego kryzysu.
Wszystko się zmieniło to idealna książka dla taty-marzyciela; podróżnika o szerokich horyzontach, który z nostalgią przegląda mapy. Historia zaangażuje bez reszty ojca pragnącego zgłębiać mroczne zakamarki psychiki człowieka wystawionego na najcięższą próbę. To wyśmienity litercki wybór dla mężczyzny ceniącego historie, w których największym przeciwnikiem nie jest wcale uzbrojony morderca, lecz własne ego, obojętność natury i poczucie niemocy w obliczu wielkiego konfliktu.
2. Sygnalista – Robert Peston, tłum. Maciej Kaczyński, Wydawnictwo Zysk i S-ka
Londyn 1997 roku. Desperacko walczący o przedłużenie utrzymania władzy brytyjski rząd chwieje się w posadach, uginając się pod ciężarem licznych afer. Tymczasem na horyzoncie majaczy już żądna krwi młoda opozycja, która nie cofnie się przed niczym. W samo centrum tego chaosu trafia arogancki, lecz obdarzony instynktem drapieżnika dziennikarz, Gil Peck. Z nieskrywaną pychą uważa, że całkowicie rozumie brudne mechanizmy tego świata i wybornie radzi sobie w brutalnej grze o wpływy i dostępy do poufnych informacji. Złudzenie kontroli pryska, kiedy za sprawą tragicznych okoliczności Peck zaczyna węszyć tam, gdzie absolutnie nie powinien. Główny bohater stopniowo zagłębia się w lepką sieć korupcji jak w kręgi piekielne Dantego. Na dnie czeka prawda – lub śmierć.
Książka napisana jest przez człowieka z branży; cenionego brytyjskiego dziennikarza politycznego. Czytelnik zostaje wciągnięty za kulisy władzy, gdzie pod powierzchnią elegancji buzują zdrady, wymuszenia, podatkowe i sprawnie tuszowane morderstwa. Gil Peck prowadzi swoje desperackie śledztwo, stając ostatecznie przed wyborem tragicznym – zmuszony jest wybierać pomiędzy ratowaniem własnej skóry, zawodową rzetelnością, a obudzonym nagle głosem sumienia.
Sygnalista przypadnie ona do gustu ojcu, który nie odrywał wzroku od kultowych seriali politycznych. Który zamiast wertować w pierwszej kolejności relaksujące rubryki dzienników czy krzyżówki, analizuje nagłówki z dziedziny globalnej ekonomii i polityki międzynarodowej. Będzie to wspaniała rozrywka dla domorosłych strategów, którzy uwielbiają śledzić nieprzewidywalne układy panujące na samym szczycie władzy.
3. Gawra – Grzegorz Brudnik, Wydawnictwo Filia
Gawra to technicznie kontynuacja Roty, lecz może być czytana samodzielnie. Przenosimy się w osnuty mgłą Beskid Śląski. Grzegorz Brudnik oddaje w dłonie czytelników fenomenalny, duszny kryminał utrzymany konwencji gatunku noir. Powieść osadzona jest w hermetycznym środowisku, gdzie każdy zna każdego, a zdrada smakuje najgorzej. Główny filar fabuły stanowi zagadkowe, nagłe zniknięcie, które dokonuje się niemal na oczach (a raczej uszach) słuchaczy pewnego dziennikarza. W eterze pozostaje po nim zwiastująca nieszczęście cisza. Czy został uciszony na zawsze, ponieważ zamierzał obnażyć tajemnicę straszliwej zbrodni sprzed lat?
Do śledztwa powołana zostaje inspektorka Katarzyna Łezka. Kobieta musi w trzy doby ustalić, czy radiowiec jeszcze żyje, i czy można go ocalić. Jej operacyjnym wsparciem, a zarazem irytującym utrapieniem staje się młoda, impulsywna aspirantka Zofia Gniewosz. Stworzony naprędce duet śledczy to dynamit, który lada chwila może eksplodować.
Opisywane góry i lasy funkcjonują jako potężny, milczący świadek aktów przemocy. Gawra sprawdzi się jako prezent dla taty ceniącego swojskie, polskie lokalizacje i rozpoznawalne realia. Powieść zadowoli każdego zwolennika inteligentnych, twardych ról kobiecych w wydziale śledczym. To wciągająca podróż do wiarygodnie odwzorowanej, dusznej aury góralskich wiosek, w których echa dawnych krzywd nigdy nie milkną.
4. Zła wola – Keigo Higashino, tłum. Andrzej Świrkowski, Grupa Wydawnicza Relacja
Kameralny thriller o nieoczywistej konstrukcji. Keigo Higashino proponuje pozycję, która wymyka się klasycznym, europejskim i amerykańskim schematom. W latach 90’, w bezsennym i przeludnionym Tokio, uznany pisarz Kunihiko Hidaka planuje przeprowadzkę do Kanady. Niestety, jego marzenia o cichym życiu na emeryturze przerywa starannie zaplanowana zbrodnia. Pisarz zostaje odnaleziony martwy przez swoją żonę oraz przyjaciela. Do śledztwa przystępuje drobiazgowy, sprawiający wrażenie nieco flegmatycznego inspektor Kyoichirō Kaga.
To, co najbardziej odróżnia tę powieść od klasycznych policyjnych dochodzeń, to jej wywrócona do góry nogami konstrukcja fabularna. Literacka gra Higashino wcale nie polega na wskazaniu sprawczych rąk złoczyńcy przed upływem czasu. Sednem tej powieści jest rozwikłanie zagadki motywu zbrodni. Co zmotywowało ową osobę do odrzucenia kodeksu moralnego i posunięcia się do? Pisarz celowo myli tropy, zmusza do kwestionowania pozorów. Rozmowy Kagi z mordercą przypominają filozoficzne debaty o naturze zazdrości i upokorzeniach, które nigdy nie odpuszczają.
Zła wola to prezent idealny dla entuzjasty powolnego, metodycznego składania rozsypanych poszlak. Jeśli Twój ojciec kocha rozrywki wymagające długotrwałego skupienia, uwielbia myślenie logiczne oraz posiada wysoką odporność na podrzucane literackie pułapki, ta powieść zapewni mu pożyteczny odpoczynek. Książka dostarczy tacie obfitej pożywki analitycznej, prowokując i stawiając wyzwanie; wciągając do zawiłej intrygi na wiele długich godzin.
