Czytanie wcale nie jest nudne! Oto zbiór praktycznych sposobów na zaszczepienie w dziecku miłości do literatury.

Książka kontra tablet

Zastanawiacie się, jak zachęcić dziecko do czytania, gdy z każdej strony atakują je jaskrawe powiadomienia i atrakcyjne aplikacje? Świat wirtualny potrafi pochłonąć bez reszty, a szeleszczące kartki mogą wydawać się młodemu pokoleniu reliktem z epoki dinozaurów. Rodzice często stają przed dylematem, w jaki sposób rywalizować z współczesnymi atrakcjami. Zamiast jednak wypowiadać wojnę technologii, spróbujmy zbudować mosty.

Zobacz też: Ranking książek dla dzieci w różnym wieku

Wielu opiekunów zadaje sobie pytanie, jak zmotywować dziecko do czytania, nie zmieniając tego procesu w przykry obowiązek. Odpowiedź kryje się w zrozumieniu mechanizmów, które napędzają dziecięcą ciekawość. Pamiętajmy, że przymus jest największym wrogiem pasji. Dlatego, szukając rozwiązań na to, jak zachęcić dziecko do czytania książek, musimy wejść w jego buty. Spojrzeć na świat z perspektywy niższego wzrostu, ale o wiele szerszej wyobraźni. Najlepsi pisarze i pisarki dla najmłodszych, tacy jak ponadczasowa Astrid Lindgren czy współczesna Katie Kirby, doskonale to rozumieją. Zamiast moralizować z perspektywy dorosłego, stają po stronie dziecka; kreują bohaterów wolnych, silnych i niezależnych. Pamiętajmy też, że budowanie nawyków to maraton, a nie sprint. Prześledźmy zatem najskuteczniejsze strategie i zastanówmy się, jak zmobilizować dziecko do czytania. 

Chęć, nie mus

Aby jakakolwiek czynność przerodziła się w pasję, musi być zakorzeniona w wewnętrznej potrzebie dziecka. Kiedy narzucamy młodemu człowiekowi konkretną pozycję, jego mózg automatycznie kategoryzuje ją jako pracę domową. Przypomnijcie sobie własne lata szkolne; ile arcydzieł literatury ominęliśmy szerokim łukiem dlatego, że znajdowały się na liście lektur obowiązkowych? Proces budowania miłości do książek wymaga stworzenia odpowiedniego środowiska, w którym czytanie to przyjemność i nagroda.

Zamiast stawiać ultimatum, warto zastosować metody opierające się na rozbudzaniu ciekawości oraz subtelnej inspiracji. 

Oto sprawdzone metody, które pozwolą Wam zmienić domową przestrzeń w sanktuarium wyobraźni:

  • Zostań lustrem: Dzieci są doskonałymi obserwatorami i zawsze są bardziej wnikliwe, niż nam się zdaje. Jeśli Wasza pociecha wciąż widzi Was ze smartfonem w dłoni, żadne namowy do czytania nie przyniosą pożądanego efektu. Rodzic zatopiony w lekturze, zrelaksowany i czerpiący z niej widoczną przyjemność, to najlepszy wzorzec. Stwórzcie dom, w którym czytanie jest naturalnym elementem wieczornego wyciszenia; czymś równie oczywistym, co mycie zębów.
  • Wolność wyboru: Pozwólcie dziecku na samodzielną eksplorację księgarni. Nawet jeśli jego wybór padnie na komiks z minimalną ilością tekstu lub pozycję o grach komputerowych – zaakceptujcie to z entuzjazmem! Dobra książka powinna rozwijać ciekawość świata, a postacie muszą być skonstruowane na tyle wiarygodnie, by młody czytelnik mógł się z nimi utożsamić. Narzucanie własnych gustów literackich na wczesnym etapie to najszybsza droga do zgaszenia dziecięcego zapału. 
  • Zintegruj literaturę z pasją: Jeśli Wasza córka kocha dinozaury, podsuńcie jej encyklopedie paleontologiczne dostosowane do jej wieku. Jeśli syn interesuje się kosmosem, znajdźcie powieść osadzoną w odległych gwiazdach. Lektura powinna być przedłużeniem zainteresowań; narzędziem do pogłębiania własnego hobby.
  • Metoda niedokończonego rozdziału: Gdy wszystko inne zawiedzie, spróbujcie tego odrobinę wywrotowego sposobu. To stara technika zaczerpnięta z konstrukcji seriali (tzw. cliffhanger).  Kiedy czytacie dziecku na głos, przerwijcie lekturę w najbardziej ekscytującym momencie. Naturalna potrzeba domknięcia struktury narracyjnej sprawi, że maluch sam będzie dopytywał o ciąg dalszy. A starsze dziecko prawdopodobnie ukradkiem porwie książkę, by samodzielnie dowiedzieć się, co było dalej.

Aranżacja przestrzeni

Zbudowanie motywacji to połowa sukcesu; drugą stanowi stworzenie odpowiednich warunków fizycznych i emocjonalnych. Przestrzeń domowa musi być zaprojektowana tak, aby lektura była dosłownie na wyciągnięcie ręki. Książki nie powinny być traktowane jak eksponaty w muzeum; zamknięte w oszklonych witrynach, których nie wolno dotykać. Muszą one żyć, krążyć po domu, nosić ślady palców i zagięte rogi świadczące o ich intensywnej eksploatacji.

Oto praktyczne rozwiązania dla domu przyjaznego książkom: 

  • Zaprojektujcie Strefę Komfortu Czytelnika: Stwórzcie dla dziecka przytulny kącik z poduchami, miękkim kocem, namiotem typu tipi lub wygodnym fotelem. Zadbajcie o łagodne, punktowe oświetlenie. Przestrzeń ta powinna kojarzyć się wyłącznie z relaksem. Fizyczny komfort sprawia, że czytanie staje się formą ucieczki od szkolnego stresu; azylem, w którym można schować się przed całym światem.
  • Eksponujcie okładki, nie grzbiety: To sztuczka stosowana często w bibliotekach dla dzieci. Tradycyjne ułożenie woluminów (grzbietami do zewnątrz) jest praktyczne, ale mało zachęcające dla młodego, wizualnie nastawionego umysłu. Ustawienie książek tak, by kusiły kolorowymi, ilustrowanymi frontami zwiększa szansę na to, że dziecko spontanicznie po nie sięgnie.
  • Zrezygnujcie z systemu nagród: Unikajcie płacenia za przeczytane strony czy oferowania słodyczy w zamian za skończony rozdział. Nagradzanie czynności z natury przyjemnych ostatecznie obniża wewnętrzną motywację. Dziecko zaczyna traktować lekturę jako uciążliwą pracę, którą wykonuje wyłącznie dla zysku. Nagrodą powinna być sama treść, rozmowy o przeczytanych przygodach lub wspólna wyprawa do biblioteki.
  • Zaproście bohaterów do domu: Rozmawiajcie o książkach podczas obiadu czy spaceru. Zastanawiajcie się wspólnie, jak zachowałaby się dana postać w Waszym mieście. Przekładajcie fabułę na realne życie. Literatura staje się dla dziecka ważna w momencie, gdy jest bliska jego rzeczywistości.

Książka czy e-book?

Książka dla dzieci czy e-book dla dzieci? Oba formaty mają swoje unikalne właściwości i zalety. Papier oferuje doznania sensoryczne – zapach farby drukarskiej, faktura papieru, fizyczny ciężar. E-booki zaś wprowadzają nas w świat mobilności i ergonomii, odpowiadając na potrzeby pokolenia wychowanego online.

Poniższa tabela stanowi zestawienie cech obu formatów. Pozwoli Wam to świadomie wybrać najlepszy nośnik w zależności od sytuacji, potrzeb rozwojowych i wieku Waszego dziecka.

Cecha / Format Książka papierowa Czytnik e-booków
Doświadczenia sensoryczne Angażuje wiele zmysłów: dotyk, węch, wzrok. Dziecko fizycznie odczuwa objętość przeczytanego materiału, co buduje poczucie satysfakcji. Ograniczone do wzroku i dotyku płaskiej powierzchni. Eliminacja ciężaru ułatwia trzymanie książki  małymi dłońmi.
Wpływ na koncentrację Wymaga głębokiego skupienia. Brak powiadomień, odnośników czy podświetlenia sprzyja wyciszeniu. Dedykowane czytniki (z technologią e-ink) są przyjazne oczom i nie rozpraszają. Tablety lub smartfony to z kolei pokusa aplikacji i szkodliwe niebieskie światło.
Walory edukacyjne dla najmłodszych Bogate ilustracje, pop-upy, elementy sensoryczne. Idealne dla maluchów poznających świat poprzez dotyk. Możliwość powiększenia czcionki i dostosowania kroju liter (co jest ogromnym wsparciem np. dla dzieci z dysleksją). Wbudowane słowniki pozwalają natychmiast sprawdzić znaczenie nieznanego słowa bez przerywania czytania.
Mobilność i ekologia Zajmują dużo miejsca, są ciężkie, wymagają organizowania przestrzeni. Lektury na wakacje zajmują pół walizki. Tysiące tytułów w urządzeniu lżejszym od zeszytu. Ekologiczne, idealne w podróży.
Aspekt społeczny i dostępność Książkę można pożyczyć koledze, zostawić w plenerowej biblioteczce, wręczyć jako piękny prezent z dedykacją. Kupno książki trwa kilka sekund. Wypożyczanie czy przekazywanie dalej jest zazwyczaj ograniczone przez licencje i zabezpieczenia.

Łatwo zauważyć, że nie musimy stawać po żadnej ze stron barykady. Tradycyjny papier doskonale sprawdza się podczas wieczornych rytuałów wyciszania; jako element budujący domową biblioteczkę, która kształtuje tożsamość. Czytniki e-booków z technologią e-ink są natomiast niezastąpione w podróży czy dla nastolatków ceniących minimalizm. 

Po wprowadzeniu powyższych strategii obserwujcie reakcje swoich młodych odkrywców. Modyfikujcie podejście w zależności od ich indywidualnych temperamentów i potrzeb.