Dziady Mickiewicza Na Narodowe Czytanie 2026

Ciemno wszędzie, głucho wszędzie… wiemy, co na Narodowe Czytanie będzie!

Czym jest Narodowe Czytanie?

To ogólnopolska akcja, która rokrocznie gromadzi tysiące rodaków wokół jednego dzieła. Inicjatywa ta, zainaugurowana w 2012 roku, to polskie święto słowa. Patronat nad nią sprawuje urzędująca para prezydencka; jako pierwsza głowa państwa wydarzenie to zorganizował Bronisław Komorowski. Narodowe Czytanie przypomina nam o fundamentach, na których opiera się nasza zbiorowa tożsamość. Wspólna lektura w parkach, na rynkach miast czy w szkołach stwarza wspaniałą okazję do międzypokoleniowego dialogu.

Czytanie arcydzieł literatury uświadamia nam, jak wiele z dylematów naszych przodków pozostaje wciąż żywych. Zmieniają się scenerie i technologia, jednak ludzkie pragnienia, lęki oraz poszukiwanie sensu trwają niezmiennie. Uczestnictwo w Narodowym Czytaniu to umacnianie kontaktu z własnym dziedzictwem, a zarazem hołd oddany twórcom. Warto pielęgnować tę tradycję; przypomina ona o sile ojczystego języka, który przetrwał najtrudniejsze dziejowe burze.

Szczytny cel

Pomysł Narodowego Czytania narodził się potrzeby przypominania kolejnym pokoleniom najważniejszych tekstów kształtujących polską kulturę. Pierwszą lekturą, która zainaugurowała tę tradycję, był Pan Tadeusz. Od tamtego czasu akcja zdążyła przekroczyć granice Polski, docierając do najdalszych zakątków globu. W ubiegłych latach dzieła rodzimych twórców czytane były na ulicach Nowego Jorku, Paryża, Tokio, a nawet na stacjach polarnych czy pokładach statków.

Organizatorzy za każdym razem dokładają starań, by wybrane utwory były dostępne dla jak najszerszego grona odbiorców. Tworzone są wersje w alfabecie Braille’a oraz audiobooki z udziałem wybitnych polskich aktorów. Tradycją stało się także pieczętowanie prywatnych egzemplarzy okolicznościowym stemplem wydawanym przez Kancelarię Prezydenta RP. Warto również zauważyć, że każda edycja skłania teatry, domy kultury oraz lokalne grupy artystyczne do tworzenia własnych adaptacji. Dawne teksty są wciąż chętnie poddawane nowym interpretacjom. Zyskują dzięki temu świeży, nierzadko zaskakujący kontekst w zderzeniu ze współczesną wrażliwością.

Narodowe Czytanie 2026 – dlaczego właśnie Dziady?

Tegoroczna edycja, zaplanowana na sobotę 5 września, będzie poświęcona dziełu, które ukształtowało nasze myślenie o patriotyzmie, buncie i duchowości. Tak jak co roku, wybór lektury na Narodowe Czytanie 2026 nie jest przypadkowy.  Zmagamy się obecnie z nowymi wyzwaniami, geopolitycznym niepokojem oraz pytaniami o istotę wolności. W takich momentach klasyka literatury służy jako drogowskaz i pozwala zyskać odpowiedni dystans do otaczającej nas rzeczywistości.

Dramat Dziady to swoiste misterium, w którym sacrum przenika się z profanum, a polityka z metafizyką. Decyzja o powrocie do tego tytułu to sygnał, że potrzebujemy ponownego przemyślenia naszych narodowych mitów. Czy postawa prometejskiego buntu jest nam dziś bliższa, czy może skłaniamy się ku pracy u podstaw? Jak przeżywamy dziś cierpienie niewinnych w kontekście konfliktów? Dziady to tekst, który nie pozwala przejść obok siebie obojętnie. Wymaga od nas określenia swojego stanowiska; krytycznej analizy przekonań oraz skonfrontowania się z własnym sumieniem.

Dziady – Adam Mickiewicz, Wydawnictwo Siedmioróg

Dziady Adama Mickiewicza to utwór wieloczęściowy; pisany w różnych okresach życia wieszcza, a zarazem stanowiący spójny manifest romantycznego światopoglądu.  Aby w pełni docenić ten dramat, warto przyjrzeć się jego konstrukcji. Mickiewicz rozpoczyna swoją opowieść od ludowych obrzędów; następnie prowadzi nas przez piekło zawiedzionej miłości. Finał strąca nas w mroki carskiego więzienia. Każda z części dramatu porusza inną problematykę; operuje odmienną poetyką i buduje inny nastrój.

Poniższa tabelka stanowi zarys najważniejszych wątków każdej z części Dziadów.

Rozpoczynając lekturę drugiej części wkraczamy w ciemną, mglistą noc. Zgromadzeni w cmentarnej kaplicy wieśniacy, pod przewodnictwem Guślarza, wywołują duchy czyśćcowe. Takie ujęcie pogańskiego rytuału splecionego z chrześcijańską eschatologią buduje przejmujący klimat. Mickiewicz ukazuje surową, ale bardzo sprawiedliwą moralność prostego ludu. Zjawy nawiedzające kaplicę ukazują uniwersalne prawdy. Dzieci, które nie zaznały goryczy. Okrutny dziedzic, który nie znał miłosierdzia.  Egoistyczna dziewczyna szydząca z miłości. Wszyscy oni uświadamiają nam, że pełnia człowieczeństwa wymaga balansu między radością a cierpieniem.   

Zupełnie inny klimat ma część czwarta; wkraczamy w gorzki, klaustrofobiczny świat niespełnionego kochanka. Pukający do drzwi plebana duch, który z czasem ujawnia swoją tożsamość jako Gustaw, to archetyp romantycznego szaleńca. Jego monolog symbolizuje godzinę miłości, rozpaczy oraz przestrogi. Kontrast pragmatycznego Księdza z rozedrganym Gustawem to metaforyczna ilustracja zderzenia epok. Rozum kapituluje przed potęgą nieokiełznanego, destrukcyjnego uczucia.

Największy ładunek historyczny odnajdujemy w części trzeciej. To tu dochodzi do symbolicznej przemiany w wileńskiej celi. Umiera romantyczny kochanek Gustaw, a rodzi się Konrad – bojownik o wolność narodu. Wielka Improwizacja to jeden z najpotężniejszych monologów w dziejach polskiej literatury (a w kultowej interpretacji Gustawa Holoubka przyprawia o dreszcze). Uniesiony pychą Konrad rzuca wyzwanie samemu Bogu, żądając „rządu dusz” nad swoim cierpiącym narodem. Jego prometeizm, choć porywający i heroiczny, ociera się o bluźnierstwo. Równolegle autor kreśli wstrząsający obraz carskich represji z personifikacją zła w postaci okrutnego Senatora Nowosilcowa. Pełne bólu sceny więzienne, solidarność filomackiej młodzieży oraz dramat pani Rollison układają się we wstrząsający finał.