Nominowani do nagrody Nike 2026

Znamy już longlistę najbardziej prestiżowego konkursu literackiego w Polsce! Oto 20 książek nominowanych do tegorocznej Nagrody Nike.

Tradycja skrzydlatego zwycięstwa

W starożytnej Grecji Nike była czczona jako bogini zwycięstwa. W Polsce, od 1997 roku, jest całkiem podobnie. Zdobycie Literackiej Nagrody Nike to dla zwycięskiego autora jedno z najwyższych możliwych wyróżnień. W przestrzeni kulturalnej nagroda ta jest ważnym punktem odniesienia. Od niemal trzydziestu lat kształtuje ona nasze czytelnicze gusta; jest cennym drogowskazem dla współczesnych pisarzy. Fundacja Nagrody Literackiej Nike, Gazeta Wyborcza oraz Fundacja Agory wspólnie dbają o ten prestiżowy konkurs. Każdego roku kapituła wybiera dwadzieścia najlepszych rodzimych książek żyjących autorów; „dwudziestka” publikowana jest zawsze przed wakacjami. Finał – w październiku.

Jurorzy poszukują tekstów odważnych, łamiących utarte schematy poznawcze i językowe. Wyłonienie literackiego diamentu spośród tysięcy nowości zawsze wiąże się z trudnymi decyzjami, a odrzucanie świetnych tekstów stanowi bolesny kompromis. Procedura posiada rygorystyczny harmonogram. W czerwcu poznajemy listę nominacji, czyli dwadzieścia tytułów reprezentujących przeróżne formy – od poezji, przez powieści, aż po eseistykę i reportaż. Następnie z tej różnorodnej grupy wyłaniana jest finałowa siódemka, by w pierwszą niedzielę października ostatecznie wybrać zwycięski tytuł.

Laureaci ostatnich lat

Spojrzenie wstecz pozwala lepiej zrozumieć ewolucję samej nagrody oraz zmieniające się preferencje kapituły. W ubiegłym roku triumfowała Eliza Kącka ze swoim poruszającym esejem Wczoraj byłaś zła na zielono. Jurorzy docenili opowieść o skomplikowanej, pełnej niuansów relacji z neuroatypowym dzieckiem. W 2024 roku statuetkę odebrała Urszula Kozioł z jej głęboko humanistycznym tomem poezji Raptularz. Z kolei w 2023 roku laureatką została Zyta Rudzka z drapieżną powieścią Ten się śmieje, kto ma zęby, oddającą hołd kobiecej sile.

Każdy potencjalny autor następnych lat będzie musiał zmierzyć się z wysoko zawieszoną poprzeczką. Wartościowa literatura musi stawiać przed nami trudne wyzwania intelektualne, omijać szerokim łukiem łatwe odpowiedzi. Właśnie dlatego proces selekcji nominowanych do Nagrody Nike budzi tak wielkie emocje. Oczekujemy tekstów wywołujących drżenie rąk; zdań potrafiących zburzyć nasz światopogląd i zaoferować zupełnie nową perspektywę.

Czerwcowa obietnica jesieni

Zestawienie dwudziestu nominowanych do Nike książek przypomina tygiel, w którym mieszają się różne style, gatunki i wrażliwości. Znajdziemy w nim minimalistyczną poezję, wstrząsające reportaże, a także obszerne powieści diagnozujące nasze współczesne bolączki.

Każdy czytelnik odnajdzie w tym zbiorze narrację rezonującą z jego wewnętrznym światem. Dwudziestka wyróżnionych autorów oznacza dwadzieścia autonomicznych, precyzyjnie skonstruowanych wszechświatów. Zanurzmy się zatem w ten bogaty ocean słów, warstwa po warstwie odkrywając sekrety ukryte na tysiącach stron.

Longlista Nike 2026 – dwudziestka nominowanych

1. Poznań kolonialny. Rodzinna historia z Tanzanią w tle – Kasper Bajon, Wydawnictwo Czarne

Punktem wyjścia książki są eleganckie, chłodne ulice wielkopolskiej stolicy, jednak docelowo lądujemy w palącym słońcu Afryki. Kasper Bajon prześwietla własne drzewo genealogiczne, poszukując śladów zaangażowania polskich obywateli w kolonialny projekt Cesarstwa Niemieckiego. Przedstawia losy lekarzy, inżynierów i wojskowych, którzy aktywnie i bez skrupułów uczestniczyli w eksploatacji afrykańskiego kontynentu. Poznań kolonialny stawia niekomfortowe pytania o nasz narodowy mit wiecznej ofiary; dekonstruuje ugruntowaną tezę zbiorowej niewinności w procesach globalnego wyzysku.

2. Nie koniec, nie początek. Powojenne wybory polskich Żydów – Anna Bikont, Wydawnictwo Czarne

Koniec konfliktu zbrojnego rzadko oznacza natychmiastowe ukojenie. Rok 1945 w Europie Środkowej stanowił raczej przejście z jednego wymiaru koszmaru w inną, pełną niepewności rzeczywistość. Anna Bikont pochyla się nad powojennym losem polskich Żydów. Dokumentuje ich heroiczne, a zarazem tragiczne próby posklejania strzaskanej codzienności i tożsamości. Podczas gdy część kontynentu tańczyła na zgliszczach świętując wyzwolenie, dla ocalałych z Zagłady powrót do domów oznaczał zderzenie z potworną pustką. Bikont zadaje trudne pytania: jak funkcjonować, gdy zniknęła cała rodzina; cała kultura, w której się wyrosło? Autorka rekonstruuje obraz epoki chaosu i żałoby. Pokazuje codzienne zmagania ocalałych Żydów i dylematy związane z decyzją o emigracji lub pozostaniu na ziemi, która stała się cmentarzem.

3. Kieszonkowa metropolia. W rok dookoła Bydgoszczy – Michał Tabaczyński, Wydawnictwo Czarne

Tkanka miejska to nie tylko cegły i beton, lecz przede wszystkim pamięć ukryta w architekturze i osobistych historiach. Michał Tabaczyński czyni z Bydgoszczy pełnoprawną, intrygującą bohaterkę literacką. Zaprasza nas na spacer po zapomnianych zaułkach miasta i jego hybrydowej tożsamości. Autor analizuje wpływ pruskiej myśli urbanistycznej na dzisiejszy układ ulic, wskrzesza cienie literatów dawnych lat. Bydgoszcz w ujęciu Tabaczyńskiego to „miasto niczyje”; naznaczone chroniczną gorączką niedookreślenia, zawieszone między ambicjami a prowincjonalnym kompleksem.

4. Radość Soboty. Archiwum życia i śmierci – Marta Grzywacz, Wydawnictwo Czarne

Marta Grzywacz bada historię podziemnej organizacji Oneg Szabat, która zajmowała się heroicznym gromadzeniem świadectw życia Żydów podczas II wojny światowej. Urzędowe pisma, suche akta procesowe i fragmenty zapomnianych dzienników stają się  zapisem dawnych namiętności, lęków i drobnych, uratowanych przed Zagładą radości. Pisarka przywraca blask detalom, które akademicka historiografia z reguły pomija. Lektura zmusza do filozoficznej zadumy nad przemijaniem i trwałością śladów, jakie po sobie zostawiamy.

5. Wańkowicz. Życie na kraterze – Łukasz Garbal, Wydawnictwo Czarne

Bezkompromisowy portret ojca polskiego reportażu. Melchior Wańkowicz funkcjonował w polskiej świadomości w wielu rolach. Korespondent wojenny, genialny copywriter, przedwojenny ziemianin, mistrz autokreacji o wielu twarzach. Łukasz Garbal oddziela fakty od mitów narosłych wokół pisarza przez dekady. Weryfikuje słynne anegdoty, które Wańkowicz sam o sobie kolportował, badając granice reporterskiej uczciwości tamtej epoki. Biograf odsłania kulisy żmudnego kreowania medialnego wizerunku, pokazując człowieka usiłującego przechytrzyć bezlitosne tryby historii.

6. Najmądrzejszy. Biografia Sokratesa – Krzysztof Łapiński, Wydawnictwo Agora

Wraz z Krzysztofem Łapińskim wyruszamy do antycznej Grecji, by śledzić kroki bosego, prowokującego przechodniów mędrca przemierzającego agorę w poszukiwaniu prawdy. Autor przyjmuje metodologię zbliżoną do pracy śledczego w starożytnym archiwum; analizuje i konfrontuje ze sobą sprzeczne świadectwa ówczesnych filozofów i kronikarzy. Zdejmuje patetyczny osad wieków, ukazując Sokratesa jako człowieka z krwi i kości; wywrotowego obywatela, który irytował ateńskie elity. Starożytnego pioniera intelektualnego stand-upu, który za pomocą ironicznej dialektyki rozsadzał dogmaty i demaskował hipokryzję polityków.

7. Zmartwychwstanki – Dorota Grabek, Wydawnictwo Czarne

Debiutancki zbiór gorączkowo-onirycznych opowiadań Doroty Grabek. Autorka otwiera przed nami przestrzeń przypominającego labirynt miasta, w którym każdy mieszkaniec jest więźniem własnych obsesji, majaków, paranoi. Rzeczywistość świata nieustannie pęka, a z pozoru banalne czynności niespodziewanie eskalują w kierunku czystego surrealizmu. Grabek ostentacyjnie ignoruje logikę linearną, pozwalając, by na scenę wkraczały byty i zdarzenia rodem z najgłębszych zakamarków podświadomości. Granica między jawą a koszmarem sennym jest całkowicie zatarta. Pomimo tak mocnego osadzenia w estetyce grozy i absurdu, teksty precyzyjnie analizują demony schyłkowego kapitalizmu – potworną samotność, wyobcowanie i trudność w nawiązaniu komunikacji z drugim człowiekiem.

8. Tratwa z pomarańczami – Maciej Hen, Wydawnictwo Filtry

Perspektywa dorastającego chłopca to często wykorzystywany zabieg narratora, jednak Maciej Hen wynosi go na zupełnie nowy poziom wrażliwości. Główny bohater powieści ucieka od szarości PRL-u w barwny świat komiksów, zachodniej muzyki i naiwnych marzeń o sławie. Ta bańka bezpieczeństwa zostaje jednak przekłuta przez wielką politykę. Zbliża się ponury marzec 1968 roku, przynosząc ze sobą falę zinstytucjonalizowanego antysemityzmu. Hen znakomicie obrazuje proces zatruwania relacji międzyludzkich; odwracanie wzroku na klatkach schodowych, zrywanie przyjaźni, gęstniejącą atmosferę zaszczucia. Młody człowiek, zdezorientowany nagonką, musi nagle zdefiniować własną tożsamość i skonfrontować się z pochodzeniem, które do tej pory nie miało dla niego znaczenia.

9. Józef, czyli… – Michał Komar, Wydawnictwo Czuły Barbarzyńca Press

Imiona potrafią nieść ze sobą ogromny bagaż historycznych zobowiązań i archetypów. Kim jest Józef? Może to Józef Piłsudski? Może Józef K. Kafki? A może postać biblijna? Michał Komar łączy w powieści równie wiele gatunków, co tytułowe imię posiada znaczeń. To proza utkana z dygresji, w której imię tytułowego bohatera staje się zaledwie swobodnym pretekstem do szerszych rozważań nad ludzką kondycją. Z każdym kolejnym zdaniem schodzimy coraz głębiej w katakumby ludzkiej pamięci, gdzie granice między historyczną prawdą a literacką fikcją ulegają zatarciu.

10. Tylko durnie żyją do końca – Zyta Rudzka, Wydawnictwo WAB

Tylko durnie żyją do końca to opowieść o kobiecie, która porzuciła wielkie miasto. Porzuciła konwenanse i fałsz. Porzuciła przepraszanie za to, że istnieje. Lida i cała reszta bohaterów Zyty Rudzkiej to galeria społecznych wyrzutków; ludzi zepchniętych na margines, noszących na ciałach i psychice grube blizny. Jednak mimo przebywania na peryferiach sukcesu kipią nieokiełznaną witalnością, odmawiając poddania się apatii. Kochają, nienawidzą i przeklinają z intensywnością dzikich zwierząt. Rudzka dekonstruuje wszechobecny kult młodości i doskonałości. Zostawia czytelnika z orzeźwiającymi pytaniami na temat tego, czym jest prawdziwy sukces i życie.

11. Urodziny – Weronika Murek, Wydawnictwo Czarne

Weronika Murek zaprasza do świata, w którym pierwsza zmarszczka jest zapowiedzią końca kariery. Jaga Babażyna ma 65 lat i liczne zmarszczki, jednak stanowczo odmawia zejścia ze sceny. Czy dojrzała aktorka o podupadającym zdrowiu jest postacią rewolucyjną, czy ofiarą mechanizmu wyparcia? Urodziny to powieść, która kurtyną groteski łagodzi brutalny portret archetypu aktora, presji zawodowej i kultu pracy.

12. Krzywda – Paweł Rzewuski, Wydawnictwo Artrage

Historia rzadko bywa sprawiedliwa, a jej oficjalne wersje pisane są z perspektywy zwycięzców. Paweł Rzewuski przenosi nas do XVII wieku i zagląda w grzechy naszej przeszłości. Krzywda to powieść historyczna traktująca o mechanizmach zadawania bólu; systemowej niesprawiedliwości państwa i struktur społecznych wobec najsłabszych. Autor oddaje głos ludziom pozbawionym praw, własności i podmiotowości. Kwestionuje naszą bezrefleksyjną dumę z sarmackiego dziedzictwa.

13. Gołoborze – Maciej Siembieda, Wydawnictwo Znak

Góry Świętokrzyskie – region podszyty ludowym niepokojem, legendami o sabatach i mrocznymi tajemnicami zakopanymi głęboko pod warstwami ziemi. Maciej Siembieda portretuje krainę i jej mieszkańców na przestrzeni kilkudziesięciu lat. Górski krajobraz jest pełnoprawnym uczestnikiem dramatu. Realia historyczne zaś nie stanowią wyłącznie dekoracji – są napędem działań brutalnych i zdeterminowanych bohaterów.

14. Pijaczek – Maciej Sieńczyk, Wydawnictwo Biblioteki Śląskiej

Pijaczek to studium nałogu w jego najbardziej trywialnej, fizjologicznej formie. Nie uświadczymy tu moralizatorskich akapitów ani wywodów na temat szkodliwości etanolu. Maciej Sieńczyk zaprasza nas do mrocznego, rozedrganego świata bohatera zanurzonego w otchłani uzależnienia. Śledzimy potworną transformację człowieka, który oszukuje samego siebie. Autor zderza czytelnika z obrazami, które wywołują dyskomfort, obrzydzenie i fascynację zarazem.

15. Null – Szczepan Twardoch, Wydawnictwo Marginesy

Null to opowieść o radykalnym ogołoceniu. Główny bohater wyjeżdża walczyć w Ukrainie; może walczyć, a może po prostu umrzeć. Zostawia wszystko, co dotychczas definiowało jego miejsce w świecie. Życie na froncie zmusza go do zamieszkania w przestrzeni „zero”. W pustce, gdzie nie działają dawne kody kulturowe; gdzie prestiż, pieniądze i status tracą jakiekolwiek znaczenie. A może nigdy go nie miały?

16. Wnyki dla światła – Justyna Kulikowska, Wydawnictwo WBPiCAK

Tomik Justyny Kulikowskiej udowadnia, że poezja wciąż posiada potężną siłę rażenia, o ile nie ucieka w wyświechtane schematy. Poetka odcina się od sielankowej tradycji lirycznej opiewającej uroki natury czy metafizyczne wzniosłości. Jej wiersze przypominają krótkie, precyzyjne cięcia skalpela wykonywane na tkance społecznej i osobistej. To teksty oddające arytmiczne tętno przebodźcowanej cywilizacji na skraju załamania nerwowego.

17. Bery z dzielni – Tomasz Pietrzak, Wydawnictwo Znak

Język blokowisk, odrapanych klatek schodowych i spękanych betonowych boisk. Tomasz Pietrzak staje się głosem wielkomiejskiego marginesu Śląska – pokolenia zablokowanego, pozbawionego szans na szybki awans w błyszczących biurowcach. Zapomnianego przez gładki, systemowy przekaz stacji telewizyjnych. Tytułowe „bery” to w lokalnym slangu plotki; zmyślenia, podsłuchane historie przekazywane półszeptem w bramach czy pod monopolowym. Wiersze Pietrzaka łączą betonową melancholię z magicznym realizmem i legendami. Autor konstruuje chuligańsko-romantyczną mitologię lokalnej ojczyzny z wielkiej płyty.

18. Prześwity – Anna Piwkowska, Wydawnictwo Znak

Tom Anny Piwkowskiej to poezja skupienia, która przyjmuje ból równie otwarcie, co radość. Autorka prowadzi dialog z tradycją literatury, zanurzając swoje strofy w uduchowionym, spokojnym rytmie. Rozkłada na czynniki pierwsze poetycką spuściznę kanonicznych autorów, pokazując, jak dawne dylematy wciąż rezonują w naszych czasach. To literatura głęboko refleksyjna; czytanie jej może przybrać formę medytacji.

19. Jak poczuć się samotnym w zatłoczonym pociągu – Jurij Zawadski, Wydawnictwo Korporacja Ha!art

Literatura ma wyjątkową moc zmuszania nas do wejścia w buty Innego. Poezja ukraińskiego twórcy to potężny głos milionów uchodźców rzuconych w tryby wojennej tułaczki. Tytułowy pociąg to metafora stanu zawieszenia – podróży bez wyraźnego celu; od stacji do stacji, w otoczeniu obcych ludzi. Wiersze Zawadskiego uderzają nagą prawdą o fizycznym i psychicznym wyczerpaniu człowieka pozbawionego poczucia bezpieczeństwa.

20. Marsala – Jarosław Mikołajewski, Wydawnictwo Austeria

Jarosław Mikołajewski oferuje nam literaturę skąpaną w jaskrawym słońcu Sycylii. Zapiski te przypominają degustację tytułowego trunku – Marsali; wina mocnego, słodkiego, a jednocześnie uderzającego głębokim, cierpkim finiszem. Pisarz splata ze sobą dwie odmienne filozofie. Z jednej strony celebruje południowy hedonizm, radość płynącą ze smaku doskonałych pomidorów. Z drugiej zaś wprowadza motyw nieuchronności przemijania. W tym zmysłowym upale czai się wyraźny cień fizycznego rozpadu i świadomości kończącego się czasu.