Zofia Nałkowska

Zofia Nałkowska była polską publicystką, twórczynią powieści, dramatów, nowel oraz opowiadań. Była także aktywistką i polityczką, posłanką do Krajowej Rady Narodowej, a także na Sejm Ustawodawczy oraz Sejm PRL I kadencji. Wśród jej najbardziej znanych dzieł poczesne miejsce zajmują utwory wydane prozą - takie jak „Medaliony” czy „Granica”, jak również sztuki teatralne - na przykład „Dom kobiet”.

Życie osobiste Nałkowskiej przed wojną

Zofia Nałkowska urodziła się 10 listopada 1884 roku w Warszawie. Jej matka - Anna, z domu Šafránková - pochodziła z Moraw, była nauczycielką oraz autorką podręczników do geografii. Ojciec - Wacław - z Nowodworu koło Lubartowa. Wacław był geografem, a także pedagogiem, publicystą oraz działaczem społecznym. Zofia miała jeszcze młodszą siostrę, Hannę, która została rzeźbiarką. Przyszła pisarka ukończyła prywatną pensję w Warszawie, a następnie studiowała na tzw. Uniwersytecie Latającym. Była to działająca w latach 1882-1905 polska uczelnia wyższa prowadząca swoją działalność konspiracyjnie i edukująca przede wszystkim damską część społeczeństwa. Od 1882 roku, w prywatnych warszawskich domach, prowadzone były samokształceniowe kursy dla kobiet, dla których uniwersytety pozostawały niedostępne. Od 1885 roku kursy te przekształciły się w tajną, nieformalną szkołę wyższą, w której wykładowcami byli w dużej mierze uczeni pozbawieni możliwości pracy na zrusyfikowanym Uniwersytecie Warszawskim. Zofia Nałkowska studiowała na Uniwersytecie Latającym historię, geografię, ekonomię oraz językoznawstwo. Wiele z jej szerokiej wiedzy pochodzi z samokształcenia.

Pierwszy raz za mąż wyszła za publicystę oraz pedagoga Leona Rygiera, którego poślubiła w 1904 roku. Mieszkała wraz z nim w Kielcach, Krakowie, a także pod Wołominem. Narzeczeni, by ułatwić sobie w przyszłości potencjalny rozwód, przeszli przed ślubem na kalwinizm. Ten wyprzedzający ruch okazał się być słusznym - małżeństwo rozpadło się w 1909 roku, rozwód jednak został przeprowadzony dopiero w 1918. W latach 1922-1929 Nałkowska była żoną Jana Jura-Gorzechowskiego, członka Organizacji Bojowej Polskiej Partii Socjalistycznej. Jan był w okresie międzywojennym pułkownikiem Wojska Polskiego, dowódcą żandarmerii, a potem także generałem oraz dowódcą Straży Granicznej. Wraz z nim zamieszkała najpierw pod Wilnem, a następnie w Grodnie. Powróciła do Warszawy w 1926 roku.

Losy Nałkowskiej przed i po II wojnie światowej

Zofia Nałkowska była aktywną działaczką społeczno-polityczną zaangażowaną w działalność różnorakich organizacji kobiecych. W międzywojniu pracowała w Biurze Propagandy Zagranicznej. Od 1926 roku prowadziła w Warszawie salon literacki, podróżowała także po Europie. Równocześnie, przez wiele lat była wiceprezeską polskiego PEN-Clubu - międzynarodowego stowarzyszenia pisarzy założonego w Londynie w 1921 roku, by promować współpracę oraz przyjaźń pomiędzy twórcami z całego świata. Nałkowska działała także w Zarządzie Głównym Związku Literatów Polskich. Była również współzałożycielką grupy literackiej „Przedmieście”, która istniała w Warszawie w latach 1933-1937 i skupiała lewicujących prozaików, tworzących w okresie dwudziestolecia międzywojennego. We wrześniu 1939 roku na miesiąc opuściła Warszawę i wędrowała na wschód. W czasie okupacji wraz z siostrą prowadziła sklepik z wyrobami tytoniowymi. W czasie wojny współpracowała z polskim podziemiem kulturalnym, była aktywną członkinią konspiracyjnego życia literackiego. Co jakiś czas wyjeżdżała do swojej przyjaciółki Zofii Villaume-Zahrtowej pod Grodzisk Mazowiecki, gdzie miała zapewnione warunki by spokojnie pisać i gdzie spędziła także czas powstania warszawskiego. Po 1945 roku mieszkała w Krakowie i Łodzi, a pięć lat później ponownie zamieszkała w Warszawie. W 1949 roku została delegatką Krajowej Rady Obrońców Polski na Kongres Obrońców Pokoju, który odbywał się w Paryżu. Później brała także udział w pracach Międzynarodowej Komisji do Badania Zbrodni Hitlerowskiej w Polsce. Była członkinią redakcji tygodnika „Kuźnica”, a swoją twórczość publikowała w różnych czasopismach, między innymi w „Przekroju”, „Nowej Kulturze” oraz „Twórczości”. 1947 rok przyniósł Zofii Nałkowskiej rolę posłanki do Sejmu Ustawodawczego, a 1952 - bezpartyjnej posłanki na Sejm PRL. Jako taka działała ona w sejmowej Komisji Kultury i Sztuki, Komitecie Obrońców Pokoju oraz Lidze do Walki z Rasizmem. Pisarka zmarła w wyniku wylewu 17 grudnia 1954 roku. Została pochowana z pełnymi państwowymi honorami w Alei Zasłużonych na warszawskich Powązkach.

Działalność literacka Zofii Nałkowskiej

Zofia Nałkowska zadebiutowała jako pisarka w 1989 roku - na łamach „Przeglądu Tygodniowego” ukazał się jej utwór poetycki „Pamiętam”. Pierwszy utwór prozatorski, zatytułowany „Orlica”, ukazał się w 1903 roku w czasopiśmie „Ogniwo”. Później rozwijała się literacko, publikując między innymi w „Tygodniku Ilustrowanym”, „Kobiecie współczesnej”, „Wiadomościach literackich” czy „Głosie prawdy”. W Warszawie prowadziła salon literacki - barwne opisy tych spotkań można odnaleźć w twórczości Witolda Gombrowicza, Jana Kotta czy Tadeusza Brezy. Nałkowska aktywnie protestowała przeciwko represjonowaniu działaczy lewicowych oraz mniejszości narodowych i opozycji politycznej w okresie międzywojennym. Od 1933 roku była członkinią Polskiej Akademii Literatury jako jedyna w tym czasie kobieta.

W początkowym okresie swojej twórczości Zofia Nałkowska tworzyła utwory psychologiczno-obyczajowe, w dużej mierze związane z poetyką charakterystyczną dla Młodej Polski. Ich głównym wątkiem była przeważnie sytuacja społeczna oraz miejsce w niej, a także życie kobiet. Wiele z bohaterek powieści Nałkowskiej nie godzi się na obowiązujące wokół nich konwenanse. Poszukują wolności i możliwości życia według własnych zasad. Takie motywy odnajdziemy w pierwszej opublikowanej powieści pisarki, „Lodowe pola”, które później weszły w skład trylogii „Kobiety”. Kwestie emancypacji kobiet oraz analizy związków międzyludzkich znajdują się także w takich utworach jak „Książę” (wyd. 1907), zbiorze opowiadań „Koteczka, czyli białe tulipany” (1909), „Narcyza” (1910)” czy „Węże i róże” (1915).

Momentem przełomowym w twórczości Zofii Nałkowskiej wydaje się być okres I wojny światowej, gdy częściej i szerzej do głosu w jej literaturze dochodzą zagadnienia społeczne oraz polityczne. „Romans Teresy Hennert” (1923) opowiada w dużej mierze o życiu w świecie tyle co odzyskanej niepodległości. Małżeństwo z Janem Jurem-Gorzechowskim przyniosło także Nałkowskiej doświadczenie przebywania w kręgu sfer rządowych. „Romans Teresy Hennert” wykorzystuje dokonane w tym czasie obserwacje, krytycznie ukazując elity II Rzeczpospolitej. Z kolei epizod życia w okolicach Wołomina zaowocował obrazem tamtejszych mieszkańców oraz przyrody w „Domu nad łąkami” (1925).

Granica

Początek lat 30 to pierwsze próby dramatopisarskie Zofii Nałkowskiej. Jej sztuka „Dom kobiet” (1930) zyskała dość duże uznanie wśród krytyków oraz cieszyła się niemałym powodzeniem. W tym czasie ukazała się także bodaj najbardziej znana powieść Nałkowskiej, „Granica” (1935). Opowiada ona historię studenta Zenona Ziembiewicza, któremu udaje się zostać prezydentem miasta, lecz równocześnie wplątuje się on w miłosny trójkąt pomiędzy żoną Elżbietą, a kochanką Justyną Bogutówną, która jest córką kucharki. Ta druga zachodzi z nim w ciążę i za namową Zenona dokonuje późnej aborcji. Akt ten sprawia, że stan psychiczny Justyny stopniowo coraz bardziej się pogarsza, aż na końcu powieści kobieta oślepia Zenona żrącym kwasem, po czym ten popełnia samobójstwo. Nie mniej ważne od głównego wątku fabularnego są relacje postaci drugoplanowych, osadzonych w realistycznie nakreślonym tle, pełnym społecznych napięć.

Dziennik

Ważną pozycją w literackim dorobku Zofii Nałkowskiej pozostają także jej „Dzienniki”. Pisane z pasją kronikarską, często spontanicznie i wręcz w biegu, a przy tym pełne celnych obserwacji i introspekcji, wciąż mają wielu wiernych czytelników. Towarzyszymy w nich Nałkowskiej od lat nastoletnich, a więc od przełomu XIX i XX wieku, poprzez I wojnę światową, okupowaną Warszawę w czasie II wojny, praktycznie aż do czasu śmierci pisarki. Codzienne wojenne doświadczenia śmierci i zniszczenia, a także rozpadu znanej dotąd rzeczywistości z czasem przechodzą w pewną intelektualną rozmowę z samą sobą oraz otoczeniem. „Dzienniki” stają się wraz z upływem lat coraz bardziej miejscem rozważań nad własną twórczością, kobiecością, a także starzeniem się. Pozostają one równocześnie bezpośrednim źródłem obrazów z czasów wojny, okupacji, jak również osobistych doświadczeń, w tym trudnego dla Nałkowskiej czasu choroby, a potem śmierci matki.

Medaliony

Wśród dzieł Zofii Nałkowskiej warto wspomnieć także wydane w 1946 roku „Medaliony”, będące zbiorem opowiadań o hitlerowskich zbrodniach. Powstały one jako owoc prac pisarki w Głównej Komisji Badań Zbrodni Niemieckich. Krótkie, ascetyczne w formie teksty oddają głos ofiarom oraz ocalonym. Niewiele jest tu komentarzy odautorskich, narracja pozostaje w przeważającej części obiektywna. Kobiety, mężczyźni, młodzi chłopcy i dziewczęta w krótkich, wręcz wyrywkowych obrazach pokazują świat pełen śmierci, przemocy i koszmaru. „Medaliony” pełne są historii oddanych z reporterskim zacięciem Nałkowskiej, a przy tym pełnych właściwej jej empatii i wyczulenia na drobne ludzkie gesty.

„Medaliony”, „Granicę”, a także inne dzieła Zofii Nałkowskiej znajdziecie w księgarni internetowej Woblink. W formie książek papierowych, ebooków oraz audiobooków czekają także tytuły innych twórczyń i twórców polskiej literatury międzywojennej.

Typ publikacji

Cena

Format

Wydawcy

Sortuj według:
Zyskujące popularność
Wybrane filtry:
    Promocja
    okładka Między zwierzętami. Opowiadania i fragmenty, Ebook | Zofia Nałkowska
    Promocja
    okładka Między zwierzętami. Opowiadania i fragmenty, Ebook | Zofia Nałkowska

        Zofia Nałkowska, jedna z najwybitniejszych polskich pisarek, w nowej, dotąd nieznanej roli: jako wielka miłośniczka zwierząt, z czułością portretująca swoich wiernych czworonogów. Jakie czarnoksięskie sztuczki stosuje kot Hamilkar? Czy melancholijnemu Półmordkowi powiedzie się wychowywanie niesfornego Boyutka według najnowszych teorii pedagogicznych? W czym tkwi mistyczna moc sowy Wuni? Jak bardzo zaborczy może być jeż? Czy przyjaźń królika i zająca jest możliwa? Co bardz...

    okładka Medaliony z opracowaniem, Książka | Zofia Nałkowska
    okładka Medaliony z opracowaniem, Książka | Zofia Nałkowska

    Historia świata obfituje w wydarzenia wzniosłe i piękne, jak również w takie, o których wszyscy chcielibyśmy zapomnieć, wypełniające najczarniejsze karty historii. To właśnie literatura jest nośnikiem prawdy, nie pozwala zapomnieć o niechcianej i niewygodnej rzeczywistości. Medaliony to miniatury prozatorskie, przekazujące wstrząsające fakty z czasów II wojny światowej. W oszczędny sposób ale nie przebierając w słowach Nałkowska opowiada ustami ofiar, świadków, pokrzywdzonyc...

    okładka Granica, Książka | Zofia Nałkowska
    okładka Granica, Książka | Zofia Nałkowska

    Zofia Nałkowska w Granicy z niebywałym realizmem przedstawia obraz małomiasteczkowej rodziny Ziembiewiczów, ich sposób życia, myślenia. Młody Ziembiewicz, początkowo krytyczny wobec swoich rodziców, zaczyna powielać te same schematy. Za zbyt wygodne życie, relatywizm moralny, romans z chłopką przyjdzie mu zapłacić bardzo wysoką cenę. Nałkowska, w powieści będącej szczytowym osiągnięciem powieściopisarstwa XX-lecia międzywojennego, obnaża ludzką naturę. Pokazuje granice moral...

    okładka Granica z opracowaniem, Książka | Zofia Nałkowska
    okładka Granica z opracowaniem, Książka | Zofia Nałkowska

    Seria Lektury z opracowaniem to książki przygotowane z myślą o wszystkich uczniach szkół podstawowych, gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych. Seria zawiera największy na rynku wybór lektur, zgodny z najnowszymi podstawami programowymi z języka polskiego – zarówno na poziomie podstawowym, jak rozszerzonym. Każda lektura zawiera rzetelnie przygotowane opracowanie, które zamieszczono na końcu książki. W opracowaniu znajduje się biografia autora, szczegółowe streszczenie, plan wyda...

    okładka Granica, Książka | Zofia Nałkowska
    okładka Granica, Książka | Zofia Nałkowska

    Masz przed sobą jedną z lektur, które będziesz omawiał na lekcjach języka polskiego. Znajdziesz tu jej treść oraz dokładne, wyczerpujące opracowanie. Jego autorka uwzględniła Twoje potrzeby, omówiła zagadnienia związane z lekturą, biorąc pod uwagę tematy lekcji, tematy wypracowań, pytania zadawane przez nauczyciela. Miała również na uwadze wszystkie rady naszych czytelników, dotyczące zarówno treści, jak i układu opracowania, oraz zalecenia metodyczne dotyczące sposobu omawia...

    okładka Medaliony, Książka | Zofia Nałkowska
    okładka Medaliony, Książka | Zofia Nałkowska

    Cykl opowiadań będących wynikiem obserwacji podczas pracy Głównej Komisji Badania Zbrodni Hitlerowskich, której członkinią była Zofia Nałkowska. Utwory oparte są na autentycznych przeżyciach ludzi, którzy przeszli wojenny koszmar. Wstrząsające relacje nieopatrzone komentarzem odautorskim składają się na dokument oskarżający ludobójstwo.

    okładka Granica, Książka | Zofia Nałkowska
    okładka Granica, Książka | Zofia Nałkowska

    „Czas jest demiurgiem tej powieści, począwszy od wstępnej inwersji, poprzez ciągłą grę teraźniejszości i przeszłości, ingerującej raz po raz dawnymi tajemnicami w bieżące wypadki” – pisze we „Wstępie” do „Granicy” Hanna Kirchner. Spojrzenie to jest jednym z ciekawych tropów, jakimi można podążać, czytając „Granicę”. Tymczasem książka Zofii Nałkowskiej, od kilkudziesięciu lat będąca w kanonie lektur szkolnych, omawiana jest zwykle w schematyczny sposób. Niemal każdy licealista...

    okładka Medaliony, Książka | Zofia Nałkowska
    okładka Medaliony, Książka | Zofia Nałkowska

    Cykl opowiadań będących wynikiem obserwacji podczas pracy Głównej Komisji Badania Zbrodni Hitlerowskich, której członkinią była Zofia Nałkowska. Utwory oparte są na autentycznych przeżyciach ludzi, którzy przeszli wojenny koszmar. Wstrząsające relacje nieopatrzone komentarzem odautorskim składają się na dokument oskarżający ludobójstwo.

    okładka Granica, Książka | Zofia Nałkowska
    okładka Granica, Książka | Zofia Nałkowska

    Zofia Nałkowska w Granicy z niebywałym realizmem przedstawia obraz małomiasteczkowej rodziny Ziembiewiczów, ich sposób życia, myślenia. Młody Ziembiewicz, początkowo krytyczny wobec swoich rodziców, zaczyna powielać te same schematy. Za zbyt wygodne życie, relatywizm moralny, romans z chłopką przyjdzie mu zapłacić bardzo wysoką cenę. Nałkowska, w powieści będącej szczytowym osiągnięciem powieściopisarstwa XX-lecia międzywojennego, obnaża ludzką naturę. Pokazuje granice moral...

    okładka Między zwierzętami, Książka | Zofia Nałkowska
    okładka Między zwierzętami, Książka | Zofia Nałkowska

    Ze zgromadzonych w tym tomie opowiadań i fragmentów wyłania się obraz Zofii Nałkowskiej, jakiej jeszcze nie znaliśmy. Nie tylko okazuje się wybitną znawczynią „prawiecznej, tajemnej psychologii” zwierząt, lecz także poliglotką, która w miauknięciach i poszczekiwaniach potrafi usłyszeć najgłębiej skrywane tajemnice. Jakie czarnoksięskie sztuczki stosuje kot Hamilkar? W czym tkwi mistyczna moc sowy Wuni? Jak bardzo zaborczy może być jeż? Nie na wszystkie pytania poznamy odpowi...

    okładka Między zwierzętami. Opowiadania. Fragmenty, Książka | Zofia Nałkowska
    okładka Między zwierzętami. Opowiadania. Fragmenty, Książka | Zofia Nałkowska

    Zebrane w tym tomie opowiadania i fragmenty prozy Zofii Nałkowskiej odsłaniają nieznaną twarz pisarki - miłośniczki zwierząt, znawczyni ich tajemnej psychologii, a także poliglotki, która w miauknięciach i poszczekiwaniach potrafi usłyszeć najgłębiej skrywane sekrety.

    okładka Medaliony, Książka | Zofia Nałkowska
    okładka Medaliony, Książka | Zofia Nałkowska

    Masz przed sobą jedną z lektur, które będziesz omawiał na lekcjach języka polskiego. Znajdziesz tu jej treść oraz dokładne, wyczerpujące opracowanie. Jego autorka uwzględniła Twoje potrzeby, omówiła zagadnienia związane z lekturą, biorąc pod uwagę tematy lekcji, tematy wypracowań, pytania zadawane przez nauczyciela. Miała również na uwadze wszystkie rady naszych czytelników, dotyczące zarówno treści, jak i układu opracowania, oraz zalecenia metodyczne dotyczące sposobu omawia...

    okładka Medaliony, Książka | Zofia Nałkowska
    okładka Medaliony, Książka | Zofia Nałkowska

    Cykl opowiadań będących wynikiem obserwacji podczas pracy Głównej Komisji Badania Zbrodni Hitlerowskich, której członkinią była Zofia Nałkowska. Utwory oparte są na autentycznych przeżyciach ludzi, którzy przeszli wojenny koszmar. Wstrząsające relacje nieopatrzone komentarzem odautorskim składają się na dokument oskarżający ludobójstwo.