"Niepozorny szkolny zeszyt w linię, na okładce którego dziecięcą ręką napisano: „Pamiętnik – Renia Knollówna” został znaleziony w marcu 1943 roku w stosie makulatury przez pracownika papierni w Jeziornie pod Warszawą. W 1958 roku znalazca przekazał go Żydowskiemu Instytutowi Historycznemu w Warszawie. Renia Knoll urodziła się w Krakowie 12 lutego 1927 roku. Jej zapiski obejmują okres od 16 maja 1940 do 1 września 1941 roku, dotyczą więc zarówno okresu przed powstaniem krakows...
Szturm w nieśmiertelność - to relacja z niemieckiego obozu śmierci w Sobiborze. Dokument, dzięki któremu świat dowiedział się o popełnianych tam na Żydach zbrodniach, a winni tych morderstw mogli być osądzeni. To przypomnienie i ostrzeżenie, ale przede wszystkim świadectwo bohaterstwa skazanych na śmierć, ich ucieczki z obozu oraz triumfu godności. Aleksander Aronowicz Peczerski urodził się w Krzemieńczuku na Ukrainie 22 lutego 1909 r. Pochodził z żydowskiej rodziny. W paździ...
Książka jest kroniką życia i zagłady Żydów białostockich w czasie II wojny światowej. Opisuje kolejno wybuch wojny, przebieg okupacji sowieckiej, dzieje getta białostockiego aż do jego likwidacji w sierpniu 1943 roku, życie w piwnicznych bunkrach i po aryjskiej stronie. Jest także ważnym źródłem informacji o dalszych losach Żydów białostockich, których życie dobiegło w komorach gazowych obozów znajdujących się na terenie okupowanej Polski i III Rzeszy. Rafael Rajzner przesze...
Wspomnienia Zili Rennert to barwny opis przeżyć młodej Żydówki pochodzącej z Wilna. Urodzona tamże, mieszkała także w Petersburgu, Wiedniu, Lwowie, Warszawie i w Paryżu. Pierwszym wagonem bydlęcym wydostała się z porewolucyjnego Petersburga, z drugiego, który wyruszał na Syberię, uciekła na dworcu we Lwowie, trzeci zaś wywiózł ją z Pruszkowa na dworzec o nazwie Auschwitz, skąd, na szczęście, odjechał w stronę Krakowa. Po wojnie Rennert zamieszkała w Paryżu, gdzie skończyła s...
Przemyśleć Zagładę Yehudy Bauera to fascynująca próba spojrzenia na nowo na kategorie i perspektywy, których używa się w opisywaniu i mówieniu o zagładzie Żydów. W swoich błyskotliwych esejach Bauer proponuje powrót do fundamentalnych pytań – zaczynając od kwestii, czym była Zagłada i czy da się ją w ogóle wyjaśnić. Szukając odpowiedzi, analizuje różne przypadki oraz sposoby ich opisu, ale próbuje również spojrzeć na Zagładę Żydów nie tylko z punktu widzenia historyka, wykorz...
Irena Sendlerowa to niezwykła postać w historii niesienia pomocy Żydom w latach okupacji hitlerowskiej. Poza wielkim sercem i odwagą wyróżniała się także ogromnym talentem organizacyjnym. Dzięki temu, że miała wielu przyjaciół w Wydziale Opieki Społecznej, utworzyła grupę opiekunów społecznych, z którymi ściśle współpracowała, ratując dzieci żydowskie. Była to działalność na granicy życia i śmierci. Bohaterskie czyny i niecodzienna odwaga Ireny Sendlerowej są mało znane, a be...
Książka Szymona Datnera Walka i zagłada białostockiego ghetta została ogłoszona drukiem w 1946 r. nakładem Wojewódzkiej Żydowskiej Komisji Historycznej w Białymstoku. Była to pierwsza publikacja tego oddziału Komisji, przez wiele lat zresztą jedna z nielicznych książek – nie tylko w Polsce – o getcie białostockim. Spisana przez Datnera relacja łączy w sobie cechy świadectwa i próbę historycznej rekonstrukcji faktów (problem ten dokładnie analizuje Katrin Stoll w zamieszczonym...
Moja Matka – Anna Kamieńska – była pewna, że rozumieć Biblię i tym samym nakazy Boga można najpełniej, znając język hebrajski. Uczyła się go pod koniec życia przez kilka lat od dobrego nauczyciela i opanowała na tyle, że przekładała nie tylko fragmenty Talmudu, lecz także liczne psalmy oraz Księgę Koheleta. Tłumaczenie tego biblijnego poematu ukazuje się niemal trzydzieści lat po jej śmierci. Kohelet, zdaniem Kamieńskiej, był prorokiem zwątpienia w sens życia i sens ładu. Poe...
Dziennik Abrahama Lewina (1893–1943), warszawskiego nauczyciela i członka zespołu „Oneg Szabat” – tajnego instytutu naukowo-badawczego dokumentującego losy Żydów na ziemiach polskich pod okupacją niemiecką, to jeden z najważniejszych dokumentów osobistych z getta warszawskiego, tworzony „tam i wtedy” opis ostatnich miesięcy przed deportacją i przebiegu Wielkiej Akcji. Lewin, pomimo kolejnych uderzających w niego tragedii, pisze codziennie (marzec 1942 – styczeń 1943), z pełną...
Oryginalna wersja świadectwa Calka Perechodnika - mieszkańca Otwocka, policjanta żydowskiego w tamtejszym getcie. Tekst zawiera oskarżenie narodu niemieckiego, jednocześnie polskiego i żydowskiego. Autor bierze również na siebie dużą część odpowiedzialności za śmierć swojej żony i dwuletniej córeczki. Nakreśla postaci znanych mu Polaków i Żydów. Bezwzględnie obnaża ich słabości i wady, które doprowadziły do społecznego przyzwolenia na zaistnienie tak nieludzkich sytuacji. Spo...
Historia żydowskiego chłopca ocalałego z Holokaustu. Książka pokazuje, że dla Żydów nie istniał żaden skuteczny system radzenia sobie z nazistowską opresją. Nie ratowały ani koneksje, ani pieniądze - ci, którzy ocaleli, musieli mieć przede wszystkim ogromne szczęście, choć trzeba je było wesprzeć potężną wolą przetrwania. Świadectwo uzupełnione jest opisem zdumiewającego procesu: Oświęcim mógł stać się punktem masowej emigracji Żydów, a nie miejscem Zagłady. W obecnej, czwart...
W ciągu dwunastu lat, od 1933 do 1945 roku, niemieckie obozy koncentracyjne były miejscem kaźni i śmierci milionów. Wolfgang Sofsky w swojej książce pomija historyczne okoliczności powstania i funkcjonowania obozów, takie jak kryzys gospodarczy, napięcia społeczne i polityczne czy ideologia nazizmu. Obóz koncentracyjny ujmuje jako obszar zamknięty, enklawę absolutnej władzy człowieka nad człowiekiem. Skupia się na opisie samych form przemocy, która w tym ujęciu przedstawia s...
W prezentowanej książce autorka analizuje wielokrotnie zarzucane plany ponownej zabudowy placu Bankowego po II wojnie światowej, różniącego się znacząco swoją wielkością, formą, zabudową i funkcją od tego sprzed wojny. Szczególną uwagę poświęca dyskusji o wschodniej stronie placu Bankowego, zachodzącej w nowym układzie urbanistycznym na teren po Synagodze. Z jednej strony stara się wyjaśnić, w jakiej mierze przy dyskutowanych i rekonstruowanych w pracy projektach i decyzjach ...
Dziennik Dawida Sierakowiaka jest uznawany za jedno z najważniejszych świadectw z getta łódzkiego. Wśród znanych tego typu zapisków zajmuje miejsce szczególne. Dzięki swej błyskotliwości i spostrzegawczości nastolatek zrelacjonował w przejmujący sposób życie w anormalnej sytuacji getta: działalność organizacji młodzieżowych, warunki pracy w zakładach produkcyjnych (tzw. resortach), rozpad więzi rodzinnych, a przede wszystkim narastający i coraz bardziej dotkliwy głód. To właś...
Autorka postawiła sobie za cel »odtworzenie obrazu Polski i Polaków, własnego [Żydów] miejsca w społeczności polskiej, nie tyle deklarowanego oficjalnie w trakcie politycznych polemik, ale odczuwanego subiektywnie«. Praca jest próbą odtworzenia pewnych, ukrytych treści, tego, czego czytelnik czasopism dowiadywał się z nich o patriotyzmie, Polakach, ojczyźnie. Rezultaty, jakie otrzymujemy, są niezwykle interesujące. Autorka nie tylko wprowadza do polskiego obiegu naukowego ...
Żydzi londyńscy w drugiej połowie XIX wieku to książka z pogranicza historii, Jewish Studies i badań migracyjnych, sięgająca znacznie głębiej, niż tylko do XIX stulecia. Choć koncentruje się na historii migracji Żydów aszkenazyjskich do Londynu, której apogeum przypadło na lata 1881–1883, charakteryzuje także ogólnie historię osadnictwa żydowskiego na Wyspach Brytyjskich od 1066 roku do I wojny światowej. Autorka podjęła się przedstawienia skomplikowanego zagadnienia rozwarst...
Włodzimierz Szer (1924-2013) urodził się w Warszawie w rodzinie księgowego, związanego z żydowskim ruchem socjalistycznym Bund. Po wybuchu wojny wraz z ojcem przedostał się w głąb Rosji. Zaciągnął się do Dywizji Kościuszkowskiej, walczył pod Lenino. Awansował od szeregowca do podpułkownika. Był ranny w walkach na przedpolu Warszawy. Jego rodzina zginęła w Warszawie. Po wojnie trafił do Łodzi, gdzie się ożenił, został ojcem dwóch córek i ukończył chemię na Uniwersytecie Łódzki...
Jeśli w Polsce mówi się o zagładzie, to na ogół w kontekście Holocaustu. Widzi się Żydów zastraszonych, wygłodzonych, wynędzniałych i bezradnych, pędzonych bez protestu na śmierć. To tylko część prawdy. Najwyższy czas, aby przewartościować istniejące stereotypy zrodzone na gruncie niewiedzy, czy wręcz antysemityzmu i złej woli niektórych historyków.
Trzecie spotkanie z tymi, którzy wywalczyli życie. Również i w trzecim tomie naszego cyklu "Żydzi w walce" dominujący głos przypada tym, którzy stawili opór wrogowi. Tym walczącym w szeregach różnych formacji zbrojnych koalicji antyhitlerowskiej, tworzącym ruch oporu w gettach i obozach, wzniecającym powstania, organizującym oddziały partyzanckie. Relacje te stanowią przebogate, najpewniejsze, najbardziej autentyczne - a tak mało dotąd zgłębione i ukazane - źródło wiedzy o cz...
Oto owoc pieczołowitej i drobiazgowej rekonstrukcji faktów, związanych z etapami życia Zofii Poznańskiej. Jej dzieciństwo i młodość w rodzinnym Kaliszu są tłem dla przedstawienia życia młodzieży żydowskiej z kręgów organizacji skautowskiej Ha-szomer ha-Cair w latach 20. XX wieku, ówczesnych sporów światopoglądowych i wyborów ideowych. Okres po emigracji do Palestyny w 1927 r. zaś, to pozbawiony upiększeń obraz pierwszych kibuców, konfrontacji marzeń o Erec Izrael z okrutną rz...
Praca magisterska Dwojry Raskin, obroniona na Uniwersytecie Warszawskim w 1937 roku w ramach seminarium prof. Majera Bałabana, znajduje się w zbiorach Archiwum Żydowskiego Instytutu Historycznego im. Emanuela Ringelbluma. Stanowi zaledwie zapowiedź możliwości naukowych jej autorki. Niestety, tragiczny koniec jej życia nie pozwolił jej rozwinąć i udoskonalić warsztatu historycznego. Tym większe znaczenie ma przypomnienie jej dorobku, z którego i dzisiaj moga? korzystać nie tyl...
Obszerna monografia Stanisława Jerzego Leca, pióra Lidii Kośki imponuje tak rozmiarami projektu, jak i jego formatem intelektualnym, oraz przenikliwością zamysłu. Jest to bowiem nie tylko opis życia i twórczości Leca, ale przede wszystkim opis życia nieopowiedzianego dotąd, właściwie nieznanego, bo skrytego pod stereotypowymi formułkami, iż był to poeta, który przed wojną „lewicował” i pisywał satyry, podczas wojny więzień obozu i partyzant, później ktoś komu przylepiano łatk...
"Tom opowiadań Icchoka Lejbusza Pereca to skarbnica przypowieści o prawdach uniwersalnych i żydowskim losie. Otwiera przed współczesnym czytelnikiem nowe źródła myśli i duchowości żydowskiej, często w nieoczywisty i zaskakujący na pierwszy rzut oka sposób. ""Opowiadania zawarte w zbiorze obejmują przekłady drukowane w prasie polsko-żydowskiej przed drugą wojną światową. Zostały one dokładnie przejrzane i poprawione w zestawieniu z oryginałami przez Agnieszkę Żółkiewską, któr...
