Zbiór ćwiczeń składa się z kilku części: wymowa i akcent w języku łacińskim, fleksja, składnia, coniunctivus w zdaniu głównym, oratio recta i obliqua. Składnia podzielona została na dwie części: składnię zdań prostych oraz zdań podrzędnych. Mając na względzie różnorodność kursów łacińskich i zapotrzebowanie na ćwiczenia o różnym stopniu trudności, przy niektórych zagadnieniach gramatycznych proponujemy oprócz ćwiczeń na średnim poziomie trudności, ćwiczenia oznaczone gwiazdka...
Niniejsza edycja zawiera informacje o rozmaitych aspektach kultury muzycznej jezuitów na ziemiach Polski i Litwy, zawarte w inwentarzach placówek zakonnych, spisanych w wyniku kasaty Towarzystwa Jezusowego na przełomie roku 1773 i 1774.Inwentarze te opisują stan 55 obiektów usytuowanych na ziemiach pozostałych pod panowaniem polskim po pierwszym rozbiorze: 16 kolegiów, 7 rezydencji, 2 domów nowicjackich, 2 domów profesów i 2 domów trzeciej probacji oraz 26 kościołów lub cerkw...
Joannes Possival należał do prowadzących działalność muzyczną jezuitów, którzy choć pochodzili z Czech, znaczną część swojego życia spędzili na Śląsku. Przez co najmniej szesnaście lat piastował funkcję prefekta muzyki, m.in. w Kłodzku (w latach 1693/1694, 16951698, 1700/1701 i 17031706) i Głogowie; w zakonnych katalogach określany był jako musicus vocalista et componista. Informacji na temat jego kompozycji dostarczają inwentarze muzykaliów pijarów z miejscowości Slan i Kosm...
Opella de Passione Domini to unikatowo zachowany cykl dwunastu kompozycji muzycznych wykonywanych podczas medytacji pasyjnych jezuickiej sodalicji Zwiastowania NMP we Wrocławiu. Teksty słowne do tych medytacji napisał prefekt tejże sodalicji, Johannes Thamm (17191787), pełniący tę funkcję również po ogłoszeniu kasaty Towarzystwa Jezusowego na Śląsku (1776). Autorem muzyki do kolejnych recytatywów i arii był zaś najprawdopodobniej uczeń Thamma, Anton Weigang (17511829) jeden z...
Opella de Passione Domini to unikatowo zachowany cykl dwunastu kompozycji muzycznych wykonywanych podczas medytacji pasyjnych jezuickiej sodalicji Zwiastowania NMP we Wrocławiu. Teksty słowne do tych medytacji napisał prefekt tejże sodalicji, Johannes Thamm (17191787), pełniący tę funkcję również po ogłoszeniu kasaty Towarzystwa Jezusowego na Śląsku (1776). Autorem muzyki do kolejnych recytatywów i arii był zaś najprawdopodobniej uczeń Thamma, Anton Weigang (17511829) jeden z...
Ze środowiska śląskich jezuitów pochodzi Ltani de omnibus Sanctis pro diebus Rogationum Joannesa Fabera kompozycja oparta na tekście Litanii do Wszystkich Świętych, potraktowanym jednak dość swobodnie w świetle praktyki liturgicznej. Brak w formularzu litanii imion świętych charakterystycznych dla tradycji jezuickiej, a także tych, którzy w szczególny sposób byli czczeni lokalnie, uznać można za przejaw postawy uniwersalizującej, nie mniej wcale typowej dla Towarzystwa Jezuso...
Książka poświęcona jest zjawisku biologicznego hermafrodytyzmu w optyce autorów starożytnych. W pierwszej części wyodrębniono źródła dotyczące charakteru androgyna (gr. ), w tym znany passus z Sympozjonu Platona, które wbrew aktualnie przyjętej opinii badawczej nie opisują rzeczywistych hermafrodytów, lecz w zasadzie w całości odnoszą się do szeroko pojętej zniewieściałości, uważanej za cechę pejoratywną.W części drugiej poddano analizie relacje na temat osób posiadających je...
Ustalenie atrybucji publikowanej w niniejszym tomie kompozycji nastręcza znacznych trudności. Wprawdzie na okładce unikatowego przekazu wskazano autora (Auth: D: Gabriele Gtzl), jednak takie imię i nazwisko nosiły dwie działające w tym samym czasie i rejonie osoby parające się działalnością muzyczną. Czeska muzykologia już od lat 20. XX wieku przypisywała zachowaną w Kromieryżu Missa Sancti Andreae Gabrielowi Gtzlowi jezuicie czynnemu m.in. w Legnicy i we Wrocławiu. Bardziej ...
Publika (1594) to utwór publicystyczny w formie listu doradczego skierowanego do wspólnoty szlacheckiej, który zawiera propozycje rozwiązania problemów żywo dyskutowanych w ówczesnej debacie politycznej: zagospodarowania ziem ukrainnych oraz organizacji ich obrony w obliczu ponawiających się ataków turecko-tatarskich i penetracji moskiewskiej.Pismo zawiera wiele cennych spostrzeżeń na temat wyjątkowej sytuacji Ukrainy w Rzeczypospolitej oraz nie zawsze realistyczne pomysły na...
Mykoła Dylecki to kompozytor epoki baroku, teoretyk, wykładowca muzyki, śpiewak, organista, a także dyrygent chóru cerkiewnego; mieszkał i pracował najpierw na terenie Rzeczypospolitej, a następnie w Państwie Moskiewskim. Muzyczno-teoretyczne poglądy Dyleckiego znalazły odzwierciedlenie w jego traktacie Gramatyka muzyczna, który zyskał szeroki rozgłos w Rosji w XVII i XVIII wieku. On sam uznanie jako kompozytor i teoretyk zdobył w Państwie Moskiewskim, wykształcenie zaś na te...
Rękopis anonimowego Completorium, przechowywany w Bibliotece Diecezjalnej w Sandomierzu (PL-SA) pod sygnaturą A III 11/ nr 111, który jest podstawą źródłową niniejszej edycji, należał w przeszłości do zbioru muzykaliów kapeli jezuickiej bursy muzycznej w Sandomierzu, o czym świadczy inskrypcja na stronie tytułowej: Pro Choro Coll. Sandom.: S. J. Jest to jeden z siedemnastu rękopisów Biblioteki Diecezjalnej w Sandomierzu, stanowiących spuściznę muzyczną zespołów działających p...
Missa Emmanuelis pro Sacra Nocte Jacka Szczurowskiego to opracowanie części stałych mszy przeznaczone na pasterkę. Tę szczególną mszę, celebrowaną w nocy z 24 na 25 grudnia, uroczyście obchodzono również w kościołach jezuickich. Oprawa muzyczna pasterki nawiązywała do ewangelicznego opisu Narodzenia Pańskiego przez obfite korzystanie z melodii, rytmów tanecznych i współbrzmień kojarzonych z muzyką ludową. Do cech charakterystycznych tego typu repertuaru należały m.in.: znaczn...
Pałac Leszczyński (1643, 1645) to utwór panegiryczny ułożony z okazji objęcia urzędu starosty generalnego Wielkopolski przez Bogusława Leszczyńskiego. Pochwałę magnata i jego rodu włączył autor w alegoryczną wizję pałacu Sławy, wzniesionego na poznańskim rynku podczas uroczystego wjazdu do miasta. We wspaniałej budowli znajduje się komnata z wizerunkami zasłużonych dla ojczyzny i Kościoła Wieniawitów, stanowiąca alegorię nieśmiertelnej glorii. W wyimaginowanym pałacu bogini w...
Tom Pro libertate! Niezależność, Suwerenność, Niepodległość w dziejach zawiera zebrane studia uczestników konferencji naukowej, która odbyła się w Instytucie Historycznym UW w marcu 2018 r. Tytułowe zagadnienie, za którego wywołaniem stoi oczywiście 100. rocznica odzyskania przez Polskę niepodległości, zostało ujęte w niezwykle szerokim kontekście chronologicznym, geograficznym i metodologicznym. Znajdą tu Państwo teksty poruszające się w realiach wszystkich epok, tematy...
Annibale Orgas należy do grona tych włoskich twórców, którzy na trwałe zapisali się w dziejach kultury muzycznej XVII-wiecznej Rzeczypospolitej. Był pierwszym kapelmistrzem wokalno-instrumentalnej kapeli katedralnej na Wawelu, a później także prepozytem kolegium rorantystów. Zajmował więc najbardziej prestiżowe stanowiska w środowisku muzycznym Krakowa. Jego autorski zbiór Sacrarum cantionum (Roma 1619) zawiera 23 motety przeznaczone na 48 głosów wokalnych i basso continuo. P...
Tomasz Szewerowski był absolwentem jezuickiej Akademii Wileńskiej, śpiewakiem i kompozytorem, dyrygentem kapeli wokalno-instrumentalnej unickiego metropolity kijowskiego Cypriana Żochowskiego i jednym z założycieli szkoły kompozytorskiej dla obrządku wschodniego w Wilnie. W roku 1693 wstąpił do zakonu bazylianów w Wilnie, po czym wyjechał do Połocka, gdzie pracował jako kaznodzieja i regens chóru. Następnie objął stanowisko superiora konwentu bazyliańskiego w Białej Podlaskie...
Carolus Pelicanus (16421702) swoje wykształcenie muzyczne zdobył w Pradze; tam też wstąpił do zakonu jezuitów. Pracował w wielu ośrodkach prowincji czeskiej Towarzystwa Jezusowego; jego twórczość znana była jednak także w ośrodkach innych zakonów: cystersów (Oseku), pijarów (Kosmonosy), kanoniczek regularnych (Wrocław), a także w Kromieryżu. Wiadomo też, że Pelicanus był również kompozytorem muzyki teatralnej do spektaklu wystawianego z okazji wizyty królowej Eleonory Habsbur...
Antonius Swoboda (1709 - po 1746) wstąpił do zakonu jezuitów w Jnie. Przez następne lata działał w Ołomuńcu, Tely, Pradze, Wrocławiu i Kłodzku, gdzie m.in. opiekował się zespołami muzycznymi tamtejszych konwiktów. W roku 1746 został wydalony ze zgromadzenia, po czym prawdopodobnie działał jako muzyk w jednej z licznych kapel regionu. Kompozycje publikowane w niniejszym zeszycie "Dixit Dominus i Litania" pochodzą ze zbioru muzykaliów kościoła farnego pw. św. Jadwigi Śląskiej w...
W niniejszej edycji prezentujemy kolejne dwa utwory Josepha Bolehovsky'ego (1743-1811) kompozytora, którego bogata twórczość znana była w wielu ośrodkach Śląska, Czech, Moraw, Węgier i Polski. W zbiorach jezuickiej fary w Kłodzku zachowały się m.in. jego Litaniae Lauretanae in D oraz Regina caeli. Obydwie kompozycje, przeznaczone na czterogłos wokalny, dwoje skrzypiec, dwie trąbki clarino i organy (w opracowaniu antyfony maryjnej pojawiają się ponadto trzy puzony i kotły), ut...
Konrad Kuczara, ukrainista, nowogrecysta, doktor nauk humanistycznych w zakresie historii (Instytut Historii PAN, 2010 r.), adiunkt na Wydziale Artes Liberales Uniwersytetu Warszawskiego. Od 2002 roku związany z filologią nowogrecką. Był stypendystą Rządu Greckiego, Uniwersytetu Ateńskiego, Uniwersytetu Kijowskiego oraz Uniwersytetu w Strasburgu. Jego zainteresowania naukowo-badawcze związane są z historią i współczesną sytuacją prawosławia na świecie. W kręgu tych zaintereso...
Pośród imponujących budowli, które dokumentują wielkość antyku, archeolodzy na obszarach cesarstwa rzymskiego odnajdują także pozostałości toalet i latryn. Nie wspomina się o nich w opracowaniach typu życie codzienne, a przecież to właśnie grecko-rzymskie miasta, jako pierwsze w historii, zostały wyposażone w zadziwiająco zaawansowane systemy sanitarne, niedoścignione w swych wyrafinowanie skutecznych rozwiązaniach aż do XIX i XX wieku. Nie tylko innowacje technologiczne budz...
Rozmowy o języku włoskim to pierwsze polskie tłumaczenie dialogu Prose della volgar lingua. Pietro Bembo zawarł w nim (fikcyjne) rozmowy, jakie toczyć się miały w Wenecji u progu XVI w. między jego przedwcześnie zmarłym bratem Carlem, Ercolem Strozzim, Giulianem deMedici i Federikiem Fregosem. Wydane w 1525 r. dzieło odegrało fundamentalną rolę w procesie kodyfikacji języka włoskiego, wyznaczając normatywny model języka literackiego i stając się punktem odniesienia dla kolejn...
Monografia Ewy Hauptman-Fischer poświęcona jest bogatej kulturze muzycznej śląskich klasztorów cysterskich od momentu powstania prowincji w 1651 roku aż po jej kasatę w 1810. W oparciu o obszerny materiał źródłowy ukazana została współistniejąca z chorałem gregoriańskim praktyka muzyki wokalno-instrumentalnej w siedmiu klasztorach (Lubiąż, Henryków, Kamieniec, Krzeszów, Jemielnica, Rudy i Trzebnica) oraz zrekonstruowane zostało życie muzyczne cysterskich wspólnot. Muzyka nie...
