Wydawnictwo Lekarskie PZWL - książki, ebooki i audiobooki

Edycja nowego podręcznika z „Położnictwa i ginekologii” tom 1-2 pod redakcją naukową prof. Piotra Sieroszewskiego, prof. Sebastiana Kwiatkowskiego i prof. Rafała Stojko zbiega się z 80-tymi urodzinami PZWL-u. To doskonała okazja, by podziękować kolejnym pokoleniom lekarzy za współtworzenie historii położniczo-ginekologicznej na stronach naszych książek. PZWL od początku wspierał wydania podręczników z tej szczególnej dziedziny medycyny. Nowoczesne, przejrzyste, bog...

Muzyka nie jest dodatkiem do życia. Jest częścią tego, kim jesteśmy. Towarzyszy nam od najwcześniejszych chwil życia. Budzi emocje, przywołuje wspomnienia, pomaga tworzyć więzi i nadaje znaczenie najważniejszym doświadczeniom. Jej obecność jest tak powszechna, że łatwo przeoczyć jedno z najbardziej fascynujących pytań współczesnej nauki: dlaczego ludzki mózg jest tak silnie związany z muzyką? W książce Muzyka w twojej głowie. Neurobiologia dźwięku i emocji neurolo...

W nowym uzupełnionym wydaniu znajdą Państwo m.in.:- opracowane na nowo niektóre rozdziały omawiające zaburzenia nerwicowe, odżywiania, seksualne, stany nagłe w psychiatrii, zaburzenia psychiczne związane ze stanem somatycznym, uwzględniając w nich informacje praktyczne,- nowy rozdział Badanie psychiatryczne, którego brakowało w poprzedniej edycji,- zaktualizowane wszystkie rozdziały, dzięki czemu w obecnym wydaniu Czytelnik znajdzie odzwierciedlenie najnowszego stanu wiedzy, ...

Seksuologia sądowa zajmuje się zagadnieniami zaspokajania popędu seksualnego w sposób odbiegający od oczekiwań społecznych lub naruszających obowiązujący porządek prawny.Jednym z zadań seksuologii sądowej jest merytoryczne przygotowanie specjalistów, którzy będą współpracować z wymiarem sprawiedliwości w charakterze biegłych. Opiniowanie sądowo-seksuologiczne jest niezbędne w wielu postępowaniach wymagających szczególnej wiedzy i doświadczenia.W poszczególnych tomach omówiono...

Każdy lek wprowadzany jest do lecznictwa w określonej postaci farmaceutycznej, którą tworzy się, stosując odpowiednie substancje pomocnicze i technologie. Książka w sposób przystępny wprowadza Czytelnika w tajemnice technologii postaci leku. Dobór właściwej postaci leku to ważny, a czasami podstawowy warunek skutecznej farmakoterapii. Wiedza na ten temat nie tylko pozwala stworzyć i produkować lek, ale także prowadzić skuteczną i bezpieczną farmakoterapię oraz doradzać pacjen...

Edycja nowego podręcznika z "Położnictwa i ginekologii" tom 1-2 pod redakcją naukową prof. Piotra Sieroszewskiego, prof. Sebastiana Kwiatkowskiego i prof. Rafała Stojko zbiega się z 80-tymi urodzinami PZWL-u. To doskonała okazja, by podziękować kolejnym pokoleniom lekarzy za współtworzenie historii położniczo-ginekologicznej na stronach naszych książek. PZWL od początku wspierał wydania podręczników z tej szczególnej dziedziny medycyny.Nowoczesne, przejrzyste, bogate tematycz...

Żywienie i diagnostyka w celiakii to praktyczne i kompleksowe opracowanie poświęcone żywieniowym aspektom jednej z najczęściej występujących chorób zależnych od glutenu. Celiakia to nie tylko konieczność wyeliminowania glutenu z codziennego jadłospisu. To choroba, która może wpływać na stan odżywienia, jakość życia, funkcjonowanie całego organizmu i ryzyko wystąpienia licznych powikłań. Skuteczne postępowanie wymaga więc znacznie więcej niż prostego zalecenia: „pros...

Koniec choroby nie zawsze oznacza powrót do zdrowia. Ciało i psychika potrzebują czasu, by naprawdę odzyskać siły. Między leczeniem a powrotem do codziennego życia istnieje etap, o którym współczesny świat niemal zapomniał – rekonwalescencja. Gavin Francis – szkocki lekarz i znakomity autor esejów medycznych – przywraca jej należne miejsce. W Regeneracji. Zapomnianej sztuce powrotu do zdrowia pokazuje, że okres po chorobie, operacji, urazie czy kryzysie psychicznym nie jes...

Oddajemy w Państwa ręce kompendium o najczęstszych zaburzeniach andrologicznych, z którymi spotyka się lekarz w swojej codziennej praktyce. Publikacja powstała z myślą o przekazaniu czytelnikom współczesnej i rzetelnej wiedzy z zakresu andrologii, opartej na najnowszych wynikach badań naukowych oraz zaleceniach towarzystw naukowych. Publikacja jest przeznaczona zarówno dla lekarzy praktyków, jak i dla osób przygotowujących się do egzaminów specjalizacyjnych z różny...

Pierwszy na polskim rynku wydawniczym podręcznik akademicki opisujący teoretyczne i praktyczne zagadnienia dotyczące suicydologii. Interdyscyplinarny zespół autorski przedstawia najnowszą wiedzę z obszaru prewencji, interwencji i postwencji suicydologicznej. Autorzy rozdziałów to eksperci z wieloletnim doświadczeniem praktycznym i naukowym. Publikacja zakłada holistyczne spojrzenie na problematykę samobójstw i zachowań autodestrukcyjnych. Uwzględnia zarówno prewencję, inte...

Dlaczego widzimy, pamiętamy, odczuwamy emocje i potrafimy myśleć? Co sprawia, że z aktywności miliardów neuronów rodzi się ludzki umysł? Wykłady z neuronaukito fascynujące wprowadzenie do jednej z najbardziej dynamicznie rozwijających się dziedzin współczesnej nauki. Rafael Yuste – światowej klasy neuronaukowiec i współinicjator amerykańskiej BRAIN Initiative – prowadzi czytelnika od neuronów, obwodów i sieci neuronalnych do pamięci, emocji, mowy, myślenia i świado...

„Postępowanie dietetyczne we wrodzonych wadach metabolizmu” to praktyczne i kompleksowe opracowanie poświęcone jednej z najbardziej wymagających dziedzin dietetyki klinicznej. Wrodzone wady metabolizmu należą do chorób rzadkich, dlatego doświadczenie w ich rozpoznawaniu i leczeniu, a szczególnie w prowadzeniu odpowiedniego postępowania żywieniowego, wciąż pozostaje stosunkowo ograniczone. Tym większe znaczenie ma dostęp do wiedzy opartej nie tylko na aktualnych zale...

Położnictwo Tom 4Położnictwo, coraz częściej określane mianem medycyny perinatalnej, jest multidyscyplinarną specjalnością zajmującą się ciążą o przebiegu prawidłowym i nieprawidłowym, z uwzględnieniem wszelkich możliwych powikłań występujących u matki i dziecka. W ostatnich latach dokonuje się znaczący postęp w tej dziedzinie medycyny, który wymaga od lekarzy stałego przyswajania nowej wiedzy z zakresu diagnostyki i leczenia, zarówno farmakologicznego, jak i chirurgicznego.N...

The publication The role of stem cells in modern aesthetic medicine and cosmetology was prepared by dr Claudia Musiał..The monograph presents the current state of knowledge in the field of use of stem cell.It contains information among others about: the biology of stem cells and their use in medicine, cosmetology, trichology, aesthetic medicine, stem cells of animal origin in aesthetic treatments, growth factors, exosomes, as well as the impact of diet on stem cells.The whole...

Podręcznik z zakresu ostrych stanów chirurgicznych narządów jamy brzusznej wymagających doraźnej interwencji chirurgicznej.W publikacji znalazły się obowiązujące obecnie standardy i algorytmy postępowania diagnostyczno-terapeutycznego nie tylko w tradycyjnie pojmowanych jako "ostry brzuch" jednostkach z zakresu chorób narządów układu pokarmowego, lecz także dających objawy brzuszne w przebiegu chorób innych układów czy narządów. Nowością w kontekście ostrych schorzeń jamy brz...

Diagnoza choroby Alzheimera zmienia życie nie tylko chorego, ale i całej jego rodziny. Pojawiają się trudne pytania, nowe problemy, dylematy. Jak rozmawiać z osobą, która przestaje rozpoznawać swoich bliskich? Co zrobić, gdy pojawiają się agresja, zagubienie lub powtarzające się pytania? W jaki sposób zadbać o bezpieczeństwo chorego, nie zapominając o własnych potrzebach? Na co warto przygotować się w kolejnych etapach choroby? Od ponad 40 lat miliony rodz...

Czy kondycja skóry głowy i włosów może być związana z zaburzeniami metabolicznymi? Coraz więcej danych naukowych wskazuje, że gospodarka insulinowa, stan zapalny, zaburzenia hormonalne i metabolizm mogą mieć znaczenie dla funkcjonowania mieszków włosowych oraz skóry głowy. „Insulinooporność a kondycja skóry głowy i włosów. Podejście trychologiczne” to interdyscyplinarna monografia poświęcona zależnościom między insulinoopornością a zdrowiem skóry głowy i włosów. Au...

Jeszcze do niedawna układ odpornościowy kojarzono przede wszystkim z walką z infekcjami. Dziś wiemy, że jego funkcjonowanie pozostaje w ścisłej zależności z tym, co jemy, jak żyjemy i jaką mikrobiotę jelitową kształtujemy każdego dnia. Coraz więcej badań pokazuje, że odpowiednio dobrane żywienie może wpływać na przebieg procesów zapalnych, chorób autoimmunizacyjnych, metabolicznych, alergicznych, nowotworowych, a nawet na skuteczność szczepień czy proces zdrowienia po chorob...

Cztery opowieści, cztery perspektywy, jedna droga. Między strachem a nadzieją istnieje przestrzeń, w której można opowiedzieć prawdę tak, by niosła sens, a nie tylko ciężar. Historie narodziły się właśnie stąd, z potrzeby pokazania udaru z bliska, ale bez patosu i bez dramatycznego światłocienia. Z potrzeby oddania głosu tym, którzy przeszli przez coś, czego nie spodziewali się nigdy. Łukasz Grass stworzył poruszające i szczere reportaże o Tych, którzy doświadczyl...

Życie osób chorujących na reumatoidalne zapalenie stawów to codzienne mierzenie się z bólem, sztywnością stawów, zmęczeniem i ograniczeniami, które wpływają nie tylko na sprawność fizyczną i stan psychiczny, ale też na życie rodzinne, zawodowe i społeczne. Choroba stawia przed pacjentami wiele wyzwań – od momentu postawienia diagnozy, przez wybór odpowiedniego leczenia, po naukę funkcjonowania z przewlekłym schorzeniem i zachowania jak najlepszej jakości życia. Życie z reu...

Książkę oddajemy w Państwa ręce z nadzieją, że będzie dla naszych czytelników źródłem dobrych, profesjonalnych praktyk w pracy z osobami LGBTQ+. Monografia powstała z myślą o szerokiej grupie profesjonalistów, którzy w swojej pracy spotykają osoby LGBTQ+ w roli odbiorców swoich usług. Publikacja w przystępny sposób przedstawia szczególny kontekst psychospołeczny i historyczny, w którym te osoby żyją, teorie, które pozwalają zrozumieć, jak specyfika tego kontekstu wpł...

Największą wartość w medycynie ma nauka oparta na praktyce – na konkretnych przypadkach. To właśnie one najlepiej uczą myślenia klinicznego, pokazując drogę od pierwszych objawów do rozpoznania i właściwego leczenia. W reumatologii dziecięcej, gdzie wiele chorób ma nieswoisty przebieg i stanowi wyzwanie diagnostyczne, nauka oparta na rzeczywistych historiach pacjentów ma szczególną wartość. Reumatologia dziecięca w oparciu o przypadki kliniczne to przewodnik po naj...

Włosy są jednym z najbardziej widocznych wskaźników zmian zachodzących w organizmie. Ich wzrost, cykl życia oraz kondycja pozostają pod ścisłą kontrolą złożonego układu hormonalnego, metabolicznego i immunologicznego. Zaburzenia funkcjonowania tarczycy, nadnerczy, gonad, przysadki czy gospodarki insulinowej mogą prowadzić do charakterystycznych zmian w obrębie włosów i skóry głowy. Książka przedstawia kompleksowe spojrzenie na zależności pomiędzy układem endokrynny...

Kompleksowe podejście do profilaktyki i leczenia ran Rany stanowią dziś poważny problem medyczny i społeczny. Dynamiczny rozwój wiedzy sprawia, że specjaliści muszą stale aktualizować swoje umiejętności. Naprzeciw tym wyzwaniom wychodzi nowa publikacja przygotowana przez uznanych ekspertów, którzy połączyli teorię z wieloletnią praktyką kliniczną. Co znajdziesz w książce? Praktyczne narzędzia: Przegląd rekomendowanych skal i kwestionariuszy do obiektywnej oceny...

Chirurgia endoskopowa pola żółciowo-trzustkowego. Zabiegowa endoskopia pankreatobiliarna to pierwsza w Polsce kompleksowa monografia poświęcona nowoczesnym technikom endoskopowego leczenia chorób dróg żółciowych i trzustki. Książka łączy aktualną wiedzę medyczną z wieloletnim doświadczeniem klinicz­nym autora, prezentując krok po kroku zasady kwalifikacji chorych, techniki zabie­gowe ECPW i EUS oraz postępowanie w najczęstszych i najbardziej wymagających sytuacja...

Czy pacjent kardiologiczny może bezpiecznie podróżować? A jeśli tak — jak się do tego przygotować i czego realnie się obawiać? „Kardiologia podróży” pod redakcją naukową prof. Jacka Lewandowskiego oraz prof. Artura Mamcarza to pierwsze tak kompleksowe opracowanie poświęcone zagadnieniu podróżowania osób z chorobami układu sercowo-naczyniowego. Autorzy — czołowi eksperci z różnych dziedzin kardiologii — omawiają najważniejsze problemy, z jakimi mogą mierzyć się pac...

Pierwsza polska monografia poświęcona inhibitorom SGLT2 Niniejsza publikacja jest pierwszą polską monografią w całości poświęconą inhibitorom SGLT2. Powstała z potrzeby zebrania i uporządkowania najważniejszych danych z niemal 10 lat intensywnych badań nad tą grupą leków oraz przełożenia ich wyników na codzienną praktykę kliniczną. Autorzy książki omawiają najważniejsze mechanizmy działania flozyn, ich właściwości plejotropowe oraz znaczenie kliniczne. Szczególną uwagę p...

Seksualne zespoły bólowe są terminem wprowadzonym niedawno w klasyfikacji DSM-5 Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego. Oznaczają szereg dysfunkcji i chorób, w których występuje uczucie bólu w trakcie aktywności seksualnej lub krótko po niej. Są jednym z częstszych problemów zgłaszanych przez pacjentów w gabinecie lekarza specjalisty.Na pełne i skuteczne leczenie zespołów bólowych składa się zarówno postępowanie farmakologiczne i chirurgiczne, jak i psychoterapia oraz fi...

W zastraszającym tempie rośnie na Świecie zjawisko polipragmazji, czyli wielolekowości. W 2010 roku Światowa Organizacja Zdrowia oszacowała, że 50% pacjentów zażywających leki nie stosuje ich zgodnie z zaleceniami. Ocenia się, że interakcje pomiędzy lekami lub lekami a pożywieniem stanowią 3-5% przypadków kończących się hospitalizacją. Dlatego też właściwa edukacja pacjentów co do sposobu zażywania leków wydaje się kluczowa w kontekście sukcesu terapii oraz zachowania jej bez...

Pierwszy na rynku wydawniczym podręcznik dotyczący kardiologii inwazyjnej skierowany do pielęgniarek.Dużym atutem tej publikacji jest zespół Autorów - praktycy zatrudnieni w śląskich ośrodkach kardiologicznych oraz nauczyciele akademiccy o bogatym doświadczeniu w nauczaniu.W trzech częściach książki omówiono:1. Zadania i kompetencje zespołu terapeutycznego w przygotowaniu pacjenta do procedur hemodynamicznych.2. Standardy kardiologicznej opieki nad pacjentem w trakcie wybrany...

Publikacja ta nawiązuje do Anatomii człowieka Adama Bochenka i Michała Reichera, która stała się inspiracją dla autorów. Treść książki jest zgodna z programami nauczania anatomii człowieka na uczelniach o kierunkach medycznych. Świetne usystematyzowanie materiału oraz liczne wyróżnienia znacznie podnoszą jej walory dydaktyczne. Szeroko omówiono w niej anatomię czynnościową. Wiadomości z zakresu anatomii klinicznej zostały wyodrębnione graficznie poprzez użycie innej czcionki....

Echokardiografia w praktyce klinicznej – od badania do trafnej decyzji diagnostycznej Echokardiografia jest dziś jednym z najważniejszych narzędzi diagnostycznych w kardiologii. Jej rola wykracza jednak daleko poza samo uzyskanie obrazu serca – prawidłowo wykonane i zinterpretowane badanie pozwala odpowiedzieć na konkretne pytanie kliniczne, ukierunkować dalszą diagnostykę i wesprzeć podejmowanie decyzji terapeutycznych. Właśnie takie praktyczne spojrzenie na echok...

Nowoczesny podręcznik teorii i praktyki zawodu fryzjera Fryzjerstwo to dziś znacznie więcej niż umiejętność strzyżenia czy stylizacji włosów. To interdyscyplinarna dziedzina łącząca wiedzę z zakresu kosmetologii, trychologii, dermatologii, chemii kosmetycznej, komunikacji i nowoczesnych technologii. Fryzjerstwo 360° to kompleksowy podręcznik, który w pełni odpowiada na potrzeby współczesnego rynku edukacyjnego i zawodowego. Publikacja została opracowana przez zespół spec...

Czy dieta śródziemnomorska może być naprawdę polska? Czy można czerpać z jednego z najlepiej przebadanych modeli żywienia na świecie, nie rezygnując z lokalnych produktów, sezonowości i smaków, które znamy od pokoleń? Tak, i właśnie o tym jest ta książka. Dieta śródziemnomorska od lat jest uznawana za jeden z najzdrowszych modeli żywienia. Jej korzystny wpływ na zdrowie został potwierdzony w licznych badaniach naukowych, a jej założenia znajdują odzwierciedlenie w rekome...

Jedzenie nie jest problemem. Często jest odpowiedzią na problem. Kompulsywne objadanie się (BED, binge eating disorder ) jest jednym z najczęstszych zaburzeń odżywiania, a jednocześnie jednym z najmniej rozumianych. Przez lata osoby doświadczające napadów objadania się słyszały, że brakuje im silnej woli, powinny się bardziej kontrolować albo że ich trudności nie są prawdziwą chorobą. Tymczasem BED jest uznaną jednostką diagnostyczną, której skuteczne leczenie wymaga profe...

Farmakoterapia kardiologiczna – nowoczesne kompendium leczenia chorób sercowo-naczyniowych oparte na aktualnej wiedzy i praktyce klinicznej Dynamiczny rozwój współczesnej kardiologii i postęp w farmakoterapii sprawiają, że lekarze każdego dnia stają przed koniecznością podejmowania coraz bardziej złożonych decyzji terapeutycznych. Skuteczne leczenie wymaga nie tylko znajomości właściwości poszczególnych leków, lecz także umiejętności ich świadomego doboru zgodnie z aktualn...

Kolejna edycja podręcznika Chirurgia onkologiczna, będącego podstawowym źródłem wiedzy obowiązującej lekarzy uczących się do specjalizacji z zakresu chirurgii onkologicznej. W książce przedstawiono aktualne standardy postępowania w najczęstszych lokalizacjach nowotworów, z uwzględnieniem aspektów technicznych, onkologicznych oraz praktycznych problemów klinicznych. Zawarte w niej treści opierają się na najnowszych wytycznych międzynarodowych towarzystw naukowych,...

Publikacja stanowi kompendium wiedzy na temat fizycznych zasad obrazowania metodą tomografii komputerowej oraz działania i zastosowania magnetycznego rezonansu jądrowego. W odróżnieniu od typowych opracowań radiologicznych, które omawiają głównie niuanse obrazowania przypadków klinicznych, niniejsza publikacja koncentruje się na zasadach kreowania obrazów w ogóle oraz doboru optymalnych parametrów procedur diagnostycznych dla określonych potrzeb klinicznych. Autorzy konc...

Medyczne aspekty tatuażu to kompleksowe opracowanie poświęcone zdrowotnym, dermatologicznym i klinicznym aspektom celowej pigmentacji skóry. Publikacja przedstawia tatuaż nie tylko jako formę zdobienia ciała, lecz także jako zjawisko o istotnym znaczeniu medycznym, wymagające wiedzy o składzie pigmentów, ich zachowaniu w skórze, możliwych powikłaniach oraz metodach diagnostyki, leczenia i usuwania tatuaży. Autorzy omawiają historię i epidemiologię tatuażu, jego uwa...

Pierwsza na polskim rynku monografia poświęcona kompleksowemu postępowaniu z pacjentami cierpiącymi na osteosarkopenię – zespół współistniejącej osteoporozy i sarkopenii, będący jednym z najważniejszych wyzwań współczesnej medycyny starzejącego się społeczeństwa. W publikacji łączącej najnowszą wiedzę naukową z praktyką kliniczną, przedstawiono aktualne standardy diagnostyki, leczenia i rehabilitacji. Czytelnik znajdzie w niej omówienie patofizjologii i czynników ryzyka os...

W publikacji w sposób zwięzły i przejrzysty opisano najważniejsze czynniki i zabiegi fizykalne, jakimi posługuje się dzisiejsza fizykoterapia m. in.: elektrolecznictwo, promieniowanie UV, promieniowanie podczerwone, biostymulację laserową, pole magnetyczne małej częstotliwości, magnetoledoterapię, ultradźwięki, hiperbarię, parafinoterapię, krioterapię, kinezyterapię, masaż, wodolecznictwo, borowiny, haloterapię, inhalacje. Książka jest adresowana do studentów fizjoterapii roz...

W książce omówiono m. in. teoretyczne podstawy i metodykę kinezyterapii oraz zasady przeprowadzania ćwiczeń leczniczych. Zaprezentowano w niej także wiele ciekawych zestawów ćwiczeń usprawniających poszczególne części ciała. Podręcznik jest przeznaczony dla słuchaczy wydziałów fizjoterapii medycznych studiów zawodowych oraz wydziałów rehabilitacji ruchowej akademii wychowania fizycznego, studentów akademii medycznych, rehabilitantów oraz lekarzy specjalizujących si...

Czy o konopiach wiemy już wszystko? A może dopiero zaczynamy je rozumieć? W momencie, gdy marihuana funkcjonuje jednocześnie jako lek, produkt konsumencki i globalny biznes, kluczowa staje się rzetelna wiedza. Konopie w medycynie. Jak je odczarować to książka, która porządkuje chaos informacyjny i przywraca debacie naukowe podstawy. Fakty zamiast opinii. Nauka zamiast narracji. Godfrey Pearlson – profesor psychiatrii i neuronauki – prowadzi czytelnika przez mechanizmy ...

Dopiero na początku XXI wieku zaczęto zwrócono większą uwagę na dobrostan psychiczny pacjentów z cukrzycą, mówiąc o depresji, lęku, wypaleniu cukrzycowym (diabetes distress), zaburzeniach odżywiania oraz wsparciu w zakresie samokontroli choroby. I oto ukazuje się pierwsza na polskim rynku publikacja poświęcona psychologicznym, psychiatrycznym i społecznym aspektom życia z cukrzycą. Książka prezentuje nowoczesne spojrzenie na chorobę, która wykracza daleko poza zaburzenia g...

Wrodzone choroby metaboliczne w praktyce klinicznej to jedna z najszybciej rozwijających się i najbardziej wymagających dziedzin współczesnej medycyny. Dynamiczny postęp diagnostyki molekularnej, rozwój badań przesiewowych oraz coraz szersze możliwości terapeutyczne sprawiają, że choroby jeszcze niedawno uznawane za rzadkie i trudne do rozpoznania stają się realnym wyzwaniem codziennej praktyki klinicznej. Prezentowana publikacja stanowi opracowanie poświęcone wrod...

KARDIODIETETYKA – nowoczesne, kompleksowe kompendium wiedzy dla dietetyków, lekarzy, pielęgniarek, studentów kierunków medycznych oraz wszystkich specjalistów zaangażowanych w opiekę nad pacjentami kardiologicznymi. Choroby układu krążenia niezmiennie pozostają najczęstszą przyczyną zgonów na świecie i jednym z największych wyzwań współczesnej medycyny. Starzenie się społeczeństwa, wzrastająca liczba chorób współistniejących oraz utrwalone niekorzystne nawyki żywie...